Hero background

He Pūrākau mō te Tiritiri

Maths • 30 • 25 students • Created with AI following Aligned with New Zealand Curriculum

Download now

Free PDF · we'll email you a copy

Maths
30
25 students
11 August 2026

Teaching Instructions

This is lesson 1 of 10 in the unit "Te Ao Tiritiri Hautanga". Lesson Title: He Pūrākau mō te Tiritiri Lesson Description: WALT: Ka ako tātau ki te kōrero mō te tiritiri me te tautuhi i te katoa kotahi. Hui 30-min: Whakarewa mā tētahi pūrākau tiritiri kai; tūhura i ngā kai tūturu, ngā poraka me ngā taonga. Stage 1: whakarite rahinga me te tautuhi i te katoa. Stage 2–3: whakaatu i te katoa me ngā wāhanga ōrite. Stage 4: whakamārama he aha te tikanga o te kotahi katoa. Paearu angitu: Ka taea e au te whakaatu i te katoa, te whakamahi i te kupu katoa/kotahi, me te whakamārama i taku whakaaro. Rerekētanga: He rauemi raima, ngā tohutohu ā-waha, ngā mahi takirua, me tētahi wāhi marino mō te whakahaere whanonga. Toronga: Waihanga he pūrākau tiritiri hou, ka tohu i te katoa. Pānui hoa-dyslexia: Whakamahia ngā pikitia, ngā kupu nui, te pānui ā-waha me te kōrero hei whakautu.

Overview

Ko te akoranga tuatahi tēnei o te raupapa “Te Ao Tiritiri Hautanga”. Mā tētahi pūrākau poto mō te tiritiri kai ka hono ngā tamariki ki te whakaaro o te “katoa” me te “kotahi katoa”, kātahi ka whakamahi i ngā kai tūturu, ngā poraka me ngā porowhita hautanga hei whakaatu i te katoa me ngā wāhanga ōrite. Ka noho te kōrero, te whakarongo me te whakamārama hei wāhanga matua o te ako pāngarau i roto i te reo Māori.

Learning intentions

  • WALT: Ka ako tātau ki te kōrero mō te tiritiri.
  • WALT: Ka ako tātau ki te tautuhi i te katoa kotahi.
  • WALT: Ka ako tātau ki te whakarite rahinga kia ōrite ngā wāhanga.
  • WALT: Ka ako tātau ki te whakamārama i ō tātau whakaaro mā te reo pāngarau.

Success criteria

  • Ka taea e au te whakaatu i te katoa.
  • Ka taea e au te whakamahi i ngā kupu katoa me kotahi.
  • Ka taea e au te wehe i te katoa ki ngā wāhanga ōrite.
  • Ka taea e au te whakamārama: “Ko tēnei te katoa nā te mea …”

Curriculum links

  • Pāngarau — Tau me te Taurangi: te tautuhi, te whakarite me te whakaatu i te katoa me ngā wāhanga ōrite.
  • Pāngarau — te whakamahi i ngā taonga raima me ngā whakaaturanga hei whakawhanake i te māramatanga pāngarau.
  • Te Reo Rangatira — Whakarongo, Kōrero, Pānui, Tuhituhi: te whakarongo ki te pūrākau, te whakamahi i te reo pāngarau me te whakamārama whakaaro.
  • Marau ā-Kura — te hono i te ako ki te tiritiri kai, ki ngā tikanga manaaki me ngā horopaki o te hapori.

Lesson structure (30 minutes)

  1. 0–5 min · Whakarewa — te pūrākau. Ka whakaatu te kaiako i ngā whakaahua me ngā pātai ki ngā kiriata whakataki me te pūrākau: “He aha te mea tika ina tiritiri tātau i ēnei kai?” Ka whakarongo ngā tamariki ki te pūrākau poto mō tētahi whānau e tiritiri ana i tētahi parāoa, ā, ka kōrero takirua mō te tikanga o te katoa.

Pūrākau: “I tunua e te whānau he parāoa kotahi mō te hui. I hiahia ngā tamariki katoa ki tētahi wāhanga. Ka titiro rātau ki te parāoa, ka kī, ‘Ko tēnei te katoa.’ Me pēhea te tiritiri kia tika, kia ōrite ngā wāhanga?”

  1. 5–9 min · Kōrero me te whakaatu. Ka mau te kaiako i tētahi parāoa tākaro, poraka rānei, ka kī, “Ko tēnei te katoa — kotahi katoa.” Ka whakaatu i te mea katoa me te kore e wāwāhi, ka whakamahi i te kiriata e whakaatu ana i te katoa. Ka tohu ngā tamariki, ka whakahoki ā-waha: “Ko te katoa tēnei. Kotahi katoa.”

  2. 9–16 min · Stage 1 — whakarite rahinga. Ka whakarite te kaiako i ngā tamariki ki ngā rōpū takirua, ka tohatoha i ngā kai tūturu haumaru, ngā poraka me ngā porowhita hautanga hei tapahi me te whakamahi. Ka tono kia hanga e ia takirua tētahi “katoa” kotahi, kātahi ka whakataurite i ngā rahinga: he aha te mea kotahi katoa, ā, he aha ngā mea iti noa iho? Ka hīkoi te kaiako, ka pātai, “He aha tō taunakitanga?” Ka whakamahia he wāhi marino mō te tamaiti e hiahia ana ki te whakaiti i ngā whakaohooho.

  3. 16–22 min · Stage 2–3 — ngā wāhanga ōrite. Ka whakaatu te kaiako i te kiriata tohutohu i ngā kiriata whakaatu i te wehewehe i te katoa. Ka tono i ngā takirua kia wehewehe i tō rātou katoa kia rua, kia whā rānei ngā wāhanga ōrite. Ka whakamātau ngā tamariki, ka whakarite taha ki te taha, ka kōrero: “Ko te katoa … wāhanga ōrite.” Ka āwhina te kaiako i ngā tamariki ki te kite mēnā he ōrite, kāore rānei, ngā wāhanga.

  4. 22–27 min · Stage 4 — whakamārama. Ka tukuna e te kaiako ia takirua kia whakaatu i tana tauira ki tētahi atu takirua. Ka whakamahi ngā tamariki i ngā tīmatanga kōrero ki te pepa mahi whakaatu i te katoa me ngā wāhanga: “Ko te katoa tēnei nā te mea …”; “Kua wehewehea te katoa ki … wāhanga ōrite”; “Kāore tēnei i te ōrite nā te mea …” Ka whakarongo ngā hoa, ka tuku i tētahi urupare pai.

  5. 27–30 min · Whakakapi me te aromatawai. Ka whakaatu te kaiako i te kiriata whakakapi me ngā pātai huritao. Ka whakautu ā-waha, mā te tohu, mā te tuhi rānei ngā tamariki: “He aha te katoa?” me “Me pēhea e mōhio ai he ōrite ngā wāhanga?” Ka kohikohi te kaiako i ngā pepa mahi hei aromatawai tere.

Resources

  • te kiriata whakataki, ngā tohutohu me ngā pātai whakakapi
  • te pepa mahi whakaatu i te katoa me ngā wāhanga
  • ngā porowhita hautanga hei tapahi me te whakamahi
  • Kai tūturu haumaru, pērā i te parāoa, te panana rānei
  • Poraka, porowhita pepa, pereti me ngā whāriki mahi
  • He tauira tīmatanga kōrero kua tāngia ki te papa
  • He wāhi marino, he karaka ā-kanohi, he tohu whakawhiti mahi
  • Ngā pene, ngā kāri whakaahua me te papa mā

Assessment

  • I ngā mahi takirua, ka mātaki te kaiako mēnā ka taea e te tamaiti te tautuhi i te katoa, te whakarite rahinga me te hanga wāhanga ōrite.
  • Ka whakarongo te kaiako ki te whakamahinga o katoa, kotahi me wāhanga ōrite, me te kaha ki te whakamārama i te take.
  • Ka whakamahi i te pepa mahi hei aromatawai putanga: ka tuhi, ka tuhi pikitia, ka tohu rānei te tamaiti i te katoa me ngā wāhanga.

Differentiation

  • Tautoko: Whakamahia ngā taonga raima, ngā whakaahua nui, ngā tohutohu kotahi i ia wāhanga, me te tauira a te kaiako. Whakaaetia te whakautu mā te tohu, te hanga, te kōrero ā-waha, te tuhi rānei.
  • Dyslexia: Whakamahia he momotuhi mārama, he kupu nui, he iti noa ngā kupu i ia wāhanga, he pikitia me te pānui ā-waha. Ka pānui te kaiako, ka pānui hoa rānei ngā tohutohu; kāore e herea te tamaiti ki te tuhi roa.
  • ASD me te whakahaere whanonga: Whakaatu i te raupapa o te akoranga ki te papa, whakamahia ngā tohu whakawhiti, ngā kōwhiringa mahi e rua, me ngā wā whakatā poto. Kia mārama ngā ture: ringa haumaru, reo ngohengohe, tiritiri rauemi. Whakamahia te wāhi marino ina hiahiatia.
  • Toronga: Waihanga te tamaiti i tētahi pūrākau tiritiri kai hou, ka tuhi, ka hanga rānei i te katoa me ngā wāhanga ōrite. Me tohu, me whakamārama hoki he aha te katoa.

Create Your Own AI Lesson Plan

Join thousands of teachers using Kuraplan AI to create personalized lesson plans that align with Aligned with New Zealand Curriculum in minutes, not hours.

AI-powered lesson creation
Curriculum-aligned content
Ready in minutes

Created with Kuraplan AI

Generated using openai/gpt-5.6-luna

🌟 Trusted by 1000+ Schools

Join educators across New Zealand