Hero background

Te Mahere Haurongo

Te Reo Māori • 60 • 4 students • Created with AI following Aligned with New Zealand Curriculum

Download now

Free PDF · we'll email you a copy

Te Reo Māori
60
4 students
17 August 2026

Teaching Instructions

This is lesson 11 of 15 in the unit "Ngā Rangatira, Ngā Kōrero". Lesson Title: Planning a Biography Lesson Description: WALT: organise researched information into a coherent biography plan. Students select and sequence facts, develop a beginning, key events, contribution, and concluding reflection, and plan questions a reader might ask. Success criteria: I can create a logical outline, select relevant evidence, and use linking language to show sequence. Extension: plan a bilingual audience version or incorporate multiple viewpoints. Differentiation: provide paragraph frames, graphic organisers, word banks, and teacher mini-conferences.

Overview

Koinei te akoranga 11 o te 15 i te wāhanga “Ngā Rangatira, Ngā Kōrero”. Ka whakaraupapa ngā tauira i ngā kōrero kua rangahaua mō tētahi rangatira, tangata rongonui rānei, kia hangaia ai he mahere haurongo whai take, whai raupapa hoki.

Learning intentions

  • WALT: whakaraupapa i ngā kōrero rangahaua hei mahere haurongo mārama.
  • WALT: tīpako i ngā meka me ngā taunakitanga tino whai take.
  • WALT: whakamahi i ngā kupu hono hei whakaatu i te raupapa o ngā mahi.
  • WALT: waihanga pātai pea mā te kaipānui mō te tangata e tuhia ana.

Success criteria

  • Ka taea e au te hanga i tētahi mahere haurongo whai tīmatanga, kaupapa matua, takoha me te whakakapi.
  • Ka taea e au te tīpako taunakitanga e hāngai ana ki te aronga o taku haurongo.
  • Ka taea e au te whakamahi i ngā kupu hono, pērā i i te tīmatanga, nō muri mai, i taua wā, nāwai rā, hei whakakapi.
  • Ka taea e au te tuhi i ngā pātai ka ara ake pea i te hinengaro o te kaipānui.

Curriculum links

  • Te whakaputa kōrero ā-tuhi: te whakamahere me te whakaraupapa i ngā whakaaro kia tika, kia whai take hoki.
  • Te pānui me te rangahau: te kimi, te kōwhiri me te whakamahi i ngā pārongo e hāngai ana.
  • Te whakawhiti kōrero ā-waha: te whakamārama me te wānanga i ngā whakaaro ki ētahi atu.
  • Ngā āheinga matua o Te Marautanga o Aotearoa: te whakaaro, te whakahaere whaiaro, te whai wāhi me te koha, me te whakamahi reo, tohu me ngā tuhinga.

Lesson structure (60 minutes)

  1. 0–5 min – Kupu whakaoho me te whāinga Whakaatu i te pātai: “He aha te mea e noho tonu ai te ingoa me ngā mahi a tētahi rangatira ki ngā mahara o te iwi?” Whakamahia te kiriata whakaoho me te whāinga ako hei kōrero poto mā te tokowhā. Pānuihia te WALT me ngā paearu angitu, ā, tonoa ngā tauira kia tohu i te paearu e tino hiahia ana rātou ki te whakapakari.

  2. 5–15 min – Tauira mahere haurongo Whakamāramahia ngā wāhanga e rima: te tīmatanga, ngā kaupapa matua, te takoha, ngā tirohanga maha, me te whakakapi huritao. Whakaaturia tētahi tauira poto mō tētahi tangata rongonui, ā, tautohua ngā kupu hono pērā i tuatahi, i muri mai, i taua wā, nā te mea, nō reira, hei whakakapi. Whakamahia ngā kiriata whakamārama me te tauira mahere.

  3. 15–25 min – Kōwhiri me te whakaraupapa pārongo Tohaina te pepa whakamahere haurongo. Me whakarōpū ngā tauira i ā rātou kōrero rangahau ki ngā wāhanga e rima, me te whakakore i ngā kōrero kāore e hāngai ana. Mā ia tauira e whakamārama ki tētahi hoa he aha i kōwhiria ai tētahi meka, me te whakamahi i te rerenga kōrero: “He mea whai take tēnei nā te mea…”.

  4. 25–38 min – Hanga i te anga tuhituhi Ka tuhi ia tauira i ngā tohu matua mō tana haurongo: ko wai te tangata, nō hea, he aha ngā mahi matua, he aha tana takoha, ā, he aha te pānga ki te iwi, ki Aotearoa rānei. Me whakauru kia toru ngā kupu hono. Ka hīkoi te kaiako ki te tautoko, ka whakahaere mini-conference poto ki ia tauira.

  5. 38–48 min – Wānanga hoa me ngā tirohanga Ka kōrero takirua ngā tauira mō ā rātou mahere. Ka whakamahi te hoa i ngā pātai: “He aha te take i tīmata ai koe ki tēnei kōrero?”, “Kei hea te taunakitanga?”, “He tirohanga anō kei reira?”, “He aha pea te pātai a te kaipānui?” Whakamahia ngā pātai wānanga me ngā kupu tīmatanga rerenga hei ārahi.

  6. 48–56 min – Whakamātau kōrero ā-waha Ka kōrero ia tauira mō tana mahere mō te kotahi ki te rua meneti, me te kore e pānui i ngā rerenga katoa. Me whakaatu te raupapa me te takoha o te tangata. Ka tuku ngā hoa i tētahi whakamihi me tētahi whakaaro whakapai, ā, ka whakahou ngā tauira i tētahi wāhanga o tā rātou mahere.

  7. 56–60 min – Whakakapi me te aromatawai Ka whakaatu te kaiako i te kiriata whakakapi me te tirohanga whakamua. Ka tuhia e ngā tauira: “Ko taku taunakitanga tino kaha ko…”, “Ko te kupu hono ka whakamahi au ko…”, me “Ko te pātai ka rapua e au ko…”. Kohia ngā mahere hei tirotiro i mua i te akoranga 12.

Resources

  • te whakaaturanga kotahi mō te whakaoho, te whakaako, ngā tohutohu, te wānanga me te whakakapi
  • te pepa whakamahere haurongo
  • Ngā kōrero rangahau a ngā tauira, ngā pukapuka, me ngā puna pārongo kua whakaaetia
  • Papatuhituhi me ngā pene
  • He rārangi kupu hono me ngā kupu āwhina
  • He tauira haurongo poto mō te whakaatu
  • He karaka, he pūrere tatau wā rānei mō ngā kōrero ā-waha

Assessment

  • Ka aromatawaihia te mahere mō te tika o te raupapa: tīmatanga, kaupapa matua, takoha me te whakakapi.
  • Ka tirohia te whai take o ngā meka me ngā taunakitanga, tae atu ki te whakamahi i ngā kupu hono.
  • Ka whakamahi te kaiako i ngā kōrero ā-waha me ngā whakautu whakakapi hei whakamahere i te tautoko mō te akoranga 12.

Differentiation

  • Whakaratohia ngā anga rerenga kōrero, pērā i “I te tīmatanga…”, “Ko tētahi mahi nui…”, “Nā tēnei i…”, me “Hei whakakapi…”.
  • Whakamahia he kaiwhakarite kauwhata, he rārangi kupu, me tētahi tauira kua oti tētahi wāhanga hei tautoko i ngā tauira e hiahia ana ki te āwhina.
  • Mā ngā tauira EAL, SEN rānei e whakamahi ngā kupu matua, ngā tohu, te tuhi ā-rorohiko, me te kōrero ā-waha i mua i te tuhi; ka wātea he wā atu mō te mini-conference.
  • Mā te kaiako e whakaōrite te nui o ngā pārongo, ā, ka mahi takitahi, takirua rānei ngā tauira i runga i tō rātou taumata māia.

Extension

  • Whakamaheretia he putanga reo-rua mō tētahi hunga whakarongo motuhake, pērā i ngā tauira kura, te whānau, te hapori rānei.
  • Whakaurua kia rua ngā tirohanga: te tirohanga a te tangata, me te tirohanga a te iwi, a tētahi kaituhi rānei.
  • Tuhia ngā pātai rangahau e toru hei kimi pārongo kāore anō kia tino whakamāramatia.

Create Your Own AI Lesson Plan

Join thousands of teachers using Kuraplan AI to create personalized lesson plans that align with Aligned with New Zealand Curriculum in minutes, not hours.

AI-powered lesson creation
Curriculum-aligned content
Ready in minutes

Created with Kuraplan AI

Generated using openai/gpt-5.6-luna

🌟 Trusted by 1000+ Schools

Join educators across New Zealand