Tūpātai ki te Tuhinga

Overview

Ka ako ngā ākonga ki te whakamahi i ngā tūpātai wai, aha, pēwhea hei kohikohi, hei whakaraupapa hoki i ngā whakaaro mō tētahi pūrākau, pukapuka rānei. Ka whakamahi rātou i ngā kupu tūingoa, tūmahi me ngā tūāhua hei whakawhanake i tētahi kōrero, kātahi ka whakamahere i tētahi kōwae tuhinga ā-kura.

Learning intentions

• WALT whakamahi i ngā tūpātai wai? aha? pēwhea? hei rapu pārongo.
• WALT hanga rerenga kōrero mā te whakamahi i ngā tūingoa, tūmahi me ngā tūāhua.
• WALT whakawhānui i ngā whakaaro mō tētahi pūāhua, kaupapa, wāhi rānei i roto i te pukapuka.
• WALT whakaraupapa i ngā whakaaro hei tīmatanga mō tētahi tuhinga roa.

Success criteria

• Ka taea e au te pātai me te whakautu mā wai, aha, pēwhea.
• Ka taea e au te tautohu i te tūingoa, te tūmahi me te tūāhua i roto i tētahi rerenga.
• Ka taea e au te tāpiri taipitopito hei whakamārama i taku whakaaro.
• Ka taea e au te whakamahi i aku whakaaro hei whakamahere i tētahi kōwae mō te tuhinga roa.

Curriculum links

• Te kōrerorero i ngā pārongo, i ngā ariā me ngā whakaaro: ka tuku, ka whakautu hoki ngā ākonga i ngā whakaaro i roto i ngā whakawhiti kōrero kāore i āta tuhia.
• Te whakapuaki whakaaro e pā ana ki tētahi horopaki e ora nei te reo: ka whakamahi ngā ākonga i te reo hei whakapuaki pārongo, whakaaro me ngā wheako.
• Te tuhi e pā ana ki tētahi horopaki e taunga ana: ka whakaraupapa, ka tūhono hoki ngā whakaaro mō tētahi horopaki e mōhio ana rātou.
• Te whakaatu i te māramatanga ki te reo Māori me ōna mātāpono: ka tautohu, ka whakamārama ngā ākonga i ngā wāhanga reo e whai hua ana ki te tikanga.

Lesson structure (60 minutes)

1. 0–7 min · Kuhu ki te kaupapa. Ka whakaatu te kaiako i tētahi whakaahua, kōrero poto rānei mō tētahi pūāhua matua mai i te pukapuka, mā te kiriata whakaoho me ngā pātai tīmatanga. Ka pātai: Ko wai tēnei? He aha tana mahi? Pēwhea tōna āhua? Ka whakaaro takitahi ngā ākonga, kātahi ka kōrero ki te hoa.

2. 7–17 min · Ako tika i te reo. Ka whakamārama te kaiako i te mahi a ngā tūpātai:

• Ko wai? – tangata, pūāhua, rōpū
• He aha? – mea, kaupapa, mahi, take
• Pēwhea? – āhua, tikanga, huarahi Ka tauira te kaiako i ngā rerenga: Ko wai te pūāhua matua? He aha tana whāinga? Pēwhea tana whakaoti i te raru? Ka tautohu tahi te akomanga i te tūingoa, tūmahi me te tūāhua. Ka whakamahi ngā ākonga i te pepa mahi tūpātai me te hanga rerenga hei tuhi tauira.

3. 17–27 min · Kēmu “Tū, tohu, kōrero”. Ka whakaritea ngā ākonga kia rima ngā rōpū, kia rima ngā ākonga ki ia rōpū. Ka pānui te kaiako i tētahi rerenga nō te horopaki o te pukapuka, ā, ka tohu ngā ākonga mēnā ko te kupu kua tohua he tūingoa, tūmahi, tūāhua. Kātahi ka huri rātou i te rerenga mā te tāpiri i tētahi kupu hou. Hei tauira: I oma te tama → I oma tere te tama māia. Me whakamārama ngā ākonga he aha te pānga o te kupu hou ki te tikanga.

4. 27–39 min · “Slide the Corner” – neke ki te whakaaro. Ka whakatakoto te kaiako i ngā kōwhiringa e whā ki ngā kokonga o te rūma, pērā i: he māia, he mataku, he pipiri, he atawhai. Ka whakaatu i tētahi mahi, kōrero, kōwhiringa rānei a te pūāhua. Ka neke ngā ākonga ki te kokonga e whakaatu ana i tō rātou whakaaro. I ia kokonga, ka whakamahi rātou i ngā anga kōrero:

• Ki ahau nei, he ___ te pūāhua nā te mea…
• Ko tana mahi ko te…
• Pēwhea tana whakaatu i tēnei? Me whakahoki ngā ākonga ki tētahi taunakitanga mai i te pukapuka, ā, ka taea e rātou te neke kokonga mēnā ka rerekē tō rātou whakaaro. Ka ārahi ngā kiriata tohutohu i ngā wāhanga o te mahi.

5. 39–51 min · Mai i te kōrero ki te kōwae. Ka whakaatu te kaiako i tētahi tauira kōwae poto: Ko ___ te pūāhua matua. He ___ ia nā te mea ___. I te tīmatanga, ka ___. Nā tēnei, ka kitea ___. Ka tohu i te rerenga matua, te taunakitanga me te whakamārama. Ka whakamahere takirua ngā ākonga i tētahi kōwae mō te pātai: Pēwhea te whakaatu a te kaituhi i te āhua o tētahi pūāhua? Ka whakamahi rātou i te anga whakamahere whakautu roa hei whakaraupapa i te whakaaro, ngā taunakitanga me ngā kupu tūhono.

6. 51–57 min · Whakawhiti kōrero me te whakapai. Ka kōrero ngā ākonga ki tētahi hoa mō tā rātou whakamahere. Me pātai te hoa i wai, aha, pēwhea kia whakawhānuihia te whakaaro, hei tauira: Ko wai te taunakitanga? He aha te tikanga? Pēwhea koe e mōhio ai? Ka whakapai ngā ākonga i tētahi rerenga mā te tāpiri tūingoa, tūmahi, tūāhua, kupu tūhono rānei.

7. 57–60 min · Putanga me te aromatawai. Ka whakaoti ia ākonga i te wāhanga whakamutunga o te pepa mahi tūpātai me te hanga rerenga: tuhia tētahi whakautu mō Pēwhea te pūāhua e whakaatu ana i tōna āhua? Me whakamahi kia kotahi tūingoa, kotahi tūmahi, kotahi tūāhua me tētahi taunakitanga. Ka kohikohi te kaiako hei tirotiro i te māramatanga.

Resources

• te kiriata whakaoho me ngā pātai tīmatanga
• te pepa mahi tūpātai me te hanga rerenga
• te anga whakamahere whakautu roa
• He pukapuka, he kōrero, he tuhinga rānei e ako ana te akomanga
• Papa mā, pene, kāri kupu
• Ngā tohu mō ngā kokonga: māia, mataku, pipiri, atawhai
• Pūrere whakaatu mō te kiriata

Assessment

• Ka whakarongo, ka tuhi kōrero te kaiako i te wā o “Tū, tohu, kōrero”, me te aro ki te tika o te whakamahi i ngā tūpātai me ngā wāhanga reo.
• I te mahi “Slide the Corner”, ka aromatawaihia te āhei ki te tuku whakaaro, ki te whakamahi taunakitanga, ki te whakautu hoki ki ngā pātai a te hoa.
• Ka whakamahi te kaiako i te putanga hei tohu ko wai e mōhio ana ki te hanga rerenga, ā, ko wai e hiahia ana ki te tautoko anō.

Differentiation

• Mā ngā ākonga e hiahia ana ki te tautoko, ka hoatu ngā anga rerenga, he rārangi kupu, he tauira reo ā-waha, me ngā kupu kua whakarōpūngia hei tūingoa, tūmahi, tūāhua.
• Mā ngā ākonga e matatau ana, ka tonoa kia whakamahi i ngā kupu tūhono pērā i nā te mea, nō reira, ahakoa, me te hono i ngā taunakitanga e rua.
• Ka āhei ngā ākonga ki te kōrero tuatahi, ki te tuhi ā muri iho; ka taea hoki te whakamahi i te tuhi reo, i te mahi takirua rānei mō te hunga e āwangawanga ana ki te tuhi.
• Ka whakaritea ngā rōpū kia tautoko ai ngā ākonga i a rātou anō, engari ka whai wāhi tonu ia ākonga ki te tuku i tana ake whakaaro.