Whakapuakina ngā Kōrero

Overview

Koinei te akoranga tuarima, whakamutunga hoki o te waeine He Kōrero Raraunga. Ka waihanga, ka whakaatu ngā ākonga i tētahi whakaaturanga poto mō ā rātou raraunga, ā, ka whakamahi i te reo pāngarau me te reo Māori hei whakamārama i te pātai, te tikanga kohikohi, te tūtohi, me ngā whakatau. Ka whakarongo, ka tuku urupare hoki ngā ākonga hei arotake i te katoa o te tūhuratanga tauanga.

Learning intentions

Ka ako ngā ākonga ki te:

• whakamārama i te pātai me te take i tūhuratia ai.
• whakaahua i te tikanga kohikohi me te tīpako raraunga.
• whakamahi i tētahi tūtohi, i ngā inenga tika, me te reo pāngarau hei kōrero mō ngā raraunga.
• whakaputa whakatau e hāngai ana ki ngā taunakitanga.
• whakarongo ki ētahi atu, ka tuku urupare whai take, whai tikanga hoki.

Success criteria

• Ka taea e au te kī mārama i tā mātou pātai me te whakamārama i pēhea te kohikohi raraunga.
• Ka taea e au te pānui i tā mātou tūtohi, me te whakamahi i ngā kupu pērā i te nuinga, te tokoiti, te rerekētanga, te whakatairite, me te whakatau.
• Ka taea e au te whakamahi taunakitanga mai i ngā raraunga hei tautoko i tā mātou whakatau.
• Ka taea e au te whakarongo, te tuku mihi, me te tuku i tētahi pātai, urupare rānei e whai hua ana.

Curriculum links

• Te Tūhuratanga Tauanga — raraunga whakarōpū matatini, raraunga motumotu tatau, me te raraunga houanga: ka whai ngā ākonga i ngā tikanga o te tūhuratanga tauanga hei whakaoti i tā rātou rangahau.
• Te Tauanga — te arotake i ngā tukanga tauanga: ka arotake i te tīpako, ngā inenga, te whakaputa kōrero mō te pātai, me ngā tikanga matatika.
• Te Tūhuratanga Tauanga — te whakatairite i ngā tīpako me ngā taupori: ka whakamahi i ngā inenga wēanga me te hora o ngā raraunga hei kōrero mō ā rātou kitenga.
• Te Tūponotanga: ka kōrero mō te taurangitanga, ngā putanga katoa e taea ana, me te rerekētanga pea o ngā hua.

Lesson structure (45 minutes)

1. 0–5 min · Whakaoho me te whakamahara. Ka whakaatu te kaiako i te pātai whakaohooho, “Me pēhea tātou e mōhio ai he tika ā tātou whakatau mō te akomanga?” mā te kiriata whakaohooho me ngā whāinga; ka whakarāpopoto ngā ākonga i ngā wāhanga o te tūhuratanga i oti i ngā akoranga o mua.

2. 5–10 min · Tauira whakaaturanga. Ka whakaatu te kaiako i tētahi tauira poto, ka tohu i te pātai, te tīpako, te tikanga kohikohi, te tūtohi, ngā inenga, me te whakatau mā te tauira whakaaturanga me ngā wāhanga kua miramiratia. Ka tautohu ngā ākonga i ngā taunakitanga e whakaatu ana i te tika o te whakatau.

3. 10–18 min · Whakarite kōrero. Ka tohatoha te kaiako i te pepa whakamahere whakaaturanga me te rārangi arowhai ki ngā rōpū tokowhā, ā, ka whakamahara kia kaua e whakaatu i ngā ingoa, i ngā kōrero whaiaro rānei. Ka whakaoti ngā rōpū i ngā pouaka mō te pātai, te taupori, te tīpako, te tikanga kohikohi, te tūtohi, ngā inenga, me te whakatau; ka tohatoha mahi ngā mema.

4. 18–28 min · Waihanga me te whakaharatau. Ka tautoko te kaiako i ngā rōpū ki te waihanga i tētahi whakaaturanga 2-meneti, mā te whakamahi i ā rātou tūtohi me ngā raraunga kua oti kē te kohikohi. Ka whakaharatau ngā rōpū, ka whakamahi i te rerenga kōrero: “Ko tā mātou pātai…”, “I kohikohi mātou…”, “E whakaatu ana te tūtohi…”, “Ko tā mātou whakatau… nā te mea…”.

5. 28–38 min · Whakaaturanga rōpū. Ka whakarite te kaiako kia ono ngā rōpū e whakaatu ana, ā, ka whakamahi te hunga whakarongo i te pepa whakarongo me te urupare hei tuhi i tētahi taunakitanga, tētahi mihi, me tētahi pātai. Ka whakaatu ngā rōpū, ka whakautu i ngā pātai, ā, ka whakarongo whakaute ngā ākonga.

6. 38–43 min · Arotake tahi. Ka whakamahi te kaiako i ngā pātai arotake me te kiriata whakatau hei ārahi i te kōrero: “He aha te mea i kaha rawa?”, “He aha pea te whakapai ake i te tīpako, i te inenga rānei?”, “He pēhea te rerekētanga o ngā hua mēnā he rerekē te tīpako?” Ka kōrero ngā ākonga ki te hoa, kātahi ka tuku whakaaro ki te rōpū.

7. 43–45 min · Puta kōrero. Ka tono te kaiako kia whakaoti ngā ākonga i te wāhanga whakamutunga o te pepa whakamahere whakaaturanga me te rārangi arowhai: “Ko taku whakatau matua…”, “Ko te taunakitanga e tautoko ana…”, me “Kotahi te mea ka whakapai ake au…” Ka kohikohi te kaiako i ngā pepa hei aromatawai.

Resources

• te kiriata whakaohooho me ngā whāinga
• te tauira whakaaturanga me ngā wāhanga kua miramiratia
• ngā pātai arotake me te kiriata whakatau
• te pepa whakamahere whakaaturanga me te rārangi arowhai
• te pepa whakarongo me te urupare
• Ngā tūtohi me ngā raraunga i waihangatia i ngā akoranga o mua
• Pene, pene rākau, pepa nui rānei mō ngā whakaaturanga
• Papa mā, pūrere whakaatu rānei

Assessment

• Ka whakarongo te kaiako ki ngā rōpū e whakamahere ana, ka tirotiro mēnā e hāngai ana te whakatau ki ngā raraunga, ā, ka pātai: “He aha tō taunakitanga?”
• Ka aromatawai ngā whakaaturanga mō te whakamārama i te pātai, te tikanga tīpako me te kohikohi, te pānui tūtohi, te whakamahi i te reo pāngarau, me te whai tikanga matatika.
• Ka whakamahi ngā pepa whakarongo me te puta kōrero hei aromatawai i te āhei ki te tuku urupare, ki te arotake i te tukanga, me te mārama ki te whaitakenga o te whakatau.

Differentiation

• Hei tautoko, whakaritea ngā rerenga kōrero kua tīmata, he tauira whakaaturanga, he tūtohi kua tapaina, me te rārangi kupu; tukuna he wā whakaharatau anō, ā, ka taea te whakaatu ā-waha, mā te tuhi, mā te rekoata rānei.
• Mā ngā ākonga e hiahia ana ki te tautoko reo Māori, EAL rānei, whakamahia ngā pikitia, ngā kupu matua reo Māori–reo Pākehā, te kōrero ki te hoa, me te whakarite i ngā whakaaro i mua i te whakaaturanga.
• Me whakarite kia whai wāhi ngā ākonga whai matea ako ki tētahi tūnga e taea ana e rātou, pērā i te kaipānui tūtohi, te kaikōrero, te kaiwhakaatu, te kaituhi rānei.
• Hei whakawero, tonoa ngā rōpū kia kōrero mō te tika o tā rātou tīpako, te hora o ngā raraunga, te taurangitanga, me pēhea hoki pea te rerekē o te whakatau mēnā ka nui ake te taupori i tīpakohia.