E Hīkoi Tātou

Overview

He raupapa ako mō ngā ākonga Tau 1 hei ako i ngā kīanga aronga: ki te mauī, ki te katau, ki runga, ki raro. Ka whakamahi ngā tamariki i te whakarongo, te kōrero, te nekehanga, ngā pikitia me ngā kemu. Ka hoki ngā akoranga ki te aronga o Te Aho Matua: ako mā te mahi, mā te kōrero, mā te mahi ngātahi, me te whakamana i te reo Māori.

Learning intentions

Ka ako ngā ākonga ki:

• te hono i te kupu ki te oro tika me te pikitia;
• te mārama me te whai i ngā tohutohu aronga māmā;
• te whakaputa i ngā kīanga ki te mauī, ki te katau, ki runga, ki raro;
• te tuku pātai māmā hei rapu mōhiohio, pērā i “Kei hea?”

Success criteria

• Ka taea e au te whakaatu i te aronga tika ina rongo au i te kupu.
• Ka taea e au te whai i tētahi tohutohu aronga.
• Ka taea e au te kī “ki te mauī”, “ki te katau”, “ki runga”, “ki raro”.
• Ka taea e au te pātai, “Kei hea?”

Curriculum links

• Ka tūhono i te pū ki te oro tika hei rautaki pānui, hei rautaki tātaki kupu auau te puta.
• Ka whai whakaaro ki ngā pikitia me ngā tohu tuhituhi, ā, ka tika tana whai haere i ngā kupu e pānui ai ia i runga i te mārama.
• Ka whakaputa pātai māmā hei rapu mōhiohio.
• Ka whakamahi rautaki reo, ā, ka taea te whakamārama i ngā huarahi kua whāia.

Lesson structure (40 minutes)

Rā 1 — Mauī me te katau

1. 0–5 min · Kupu whakaoho. Whakaaturia te pikitia tīmatanga o te huarahi me te tamaiti e whiriwhiri ana i te taha mauī, i te taha katau; ka pātai, “Ko tēhea taha?” Ka tohu, ka whakarongo, ka whakahoki ngā ākonga.
2. 5–12 min · Whakaako. Whakaatu i ngā tohu ringa mō mauī me katau, ā, whakahuahua māori: “ki te mauī”, “ki te katau”. Ka kōrero tahi, ka tohu ngā ākonga ki te taha tika.
3. 12–22 min · Kupu hou mō ngā aronga. Whakaako i ngā kupu hou mō ngā aronga katoa: mauī (left), katau (right), runga (up), raro (down). Whakamahia ngā tohu ringa me ngā pikitia hei āwhina.
4. 22–30 min · Kemu ‘Whāia ahau’. Ka tuku tohutohu te kaiako: “Hīkoi ki te mauī/katau/runga/raro.” Ka neke ngā ākonga i roto i te wāhi haumaru, ā, ka tuarua i te kīanga.
5. 30–35 min · Kōrero mō Mauī. Korero poto mō Mauī me ōna mahi nui i te ao Māori, hei hono i te kaupapa ki te ahurea.
6. 35–40 min · Whakakapi. Ka whakaatu te kaiako i ngā pikitia kotahi ki te kotahi; ka whakautu ngā ākonga mā te tohu, mā te kōrero rānei, kia whakaatu i te mōhio ki ngā aronga me a Mauī.

Rā 2 — Runga me te raro

1. 0–5 min · Arotake. Whakamahia anō ngā pikitia arotake o mauī me katau hei waiata me te tohu.
2. 5–12 min · Whakaako. Whakaatu i te pikitia me ngā kupu ki runga me ki raro. Ka neke ngā ringa ki runga, ki raro, ka whakahua ngā ākonga.
3. 12–22 min · Kemu ‘Ringa ki hea?’ Ka kī te kaiako “Ringa ki runga!” “Ringa ki raro!” Ka tere, ka pōturi hoki ngā tohutohu hei whakangahau.
4. 22–33 min · Rapua te taonga. Ka huna e te kaiako tētahi taonga ki runga, ki raro rānei i tētahi tūru. Ka pātai ngā ākonga, “Kei hea?” Ka whakahoki, “Kei runga/kei raro.”
5. 33–40 min · Whakakapi. Ka whakarōpū ngā ākonga i ngā pikitia mā te whakamahi i te pepa mahi rapu aronga; ka kōrero mō tētahi whakautu.

Rā 3 — E whā ngā aronga

1. 0–6 min · Arotake nekehanga. Tākaro i te kēmu pere e tohu ana ki ngā aronga e whā; ka neke ngā ākonga me te kore e oma.
2. 6–14 min · Whakamārama. Ka whakaako te kaiako i ngā kīanga e whā, kotahi i ia wā: “ki te mauī, ki te katau, ki runga, ki raro”. Ka hono ia kupu ki te pikitia me te tohu.
3. 14–25 min · Kemu ‘Kia tū’. Ka tu ngā ākonga ki ngā wāhi kua tohua. Ka tuku tohutohu te kaiako, ā, me neke ki te aronga tika. Ka whai wā ngā ākonga ki te tuku tohutohu.
4. 25–35 min · Ara ā-papa. Ka hangaia he ara mā ngā tohu pepa. Ka mahi takirua: ko tētahi te kaiwhakatere, ko tētahi te kaiwhai. Ka whakamahi te mahere ara me ngā pere aronga.
5. 35–40 min · Whakakapi. Ka pātai, “He aha te kupu mō tēnei?” Ka whakautu takitahi, ā-rōpū rānei.

Rā 4 — Whakarongo, pātai, kōrero

1. 0–5 min · Tīmatanga. Whakaatu te pikitia o tētahi kurī e rapu ana i tana pōro. Ka pātai, “Kei hea te pōro?”
2. 5–12 min · Tauira kōrero. Ka whakaatu te kaiako: “Kei runga te pōro.” “Kei raro te pōro.” Ka ako ngā ākonga i te tauira pātai, “Kei hea?”
3. 12–22 min · Kemu ‘Kei hea?’ Ka huri te kaiako i te wāhi o tētahi taonga. Ka pātai ngā ākonga, ā, ka whakahoki mā te kupu aronga tika.
4. 22–34 min · Mahi takirua. Ka whakamahi ngā ākonga i ngā kāri pikitia me ngā wāhi aronga. Ka pātai tētahi, ka whakautu tētahi, kātahi ka whakawhiti.
5. 34–40 min · Whakakapi. Ka kōrero ngā ākonga kotahi rerenga mō tētahi pikitia. Ka whakanuia te whakapau kaha me te whakarongo.

Rā 5 — Ara aronga me te whakaatu

1. 0–5 min · Arotake tere. Ka whakamahi te kēmu pere me ngā pikitia o ngā kupu katoa. Ka tohu, ka whakahua ngā ākonga.
2. 5–10 min · Whakaatu i te mahi. Ka whakamārama te kaiako: “Whāia te ara. Whakarongo ki te tohutohu.” Ka tauira i ngā kupu e whā.
3. 10–25 min · Kemu ‘Te ara ngaro’. Ka mahi ngā ākonga i roto i ngā rōpū iti. Ka whāia he ara me ngā pere; ka pānui, ka whakarongo, ka neke ki te mauī, katau, runga, raro.
4. 25–34 min · Ko au te kaiako. Ka tuku ia ākonga i tētahi tohutohu ki tōna hoa. Ka tautoko te kaiako i te whakahua me te raupapa kupu.
5. 34–40 min · Whakakapi me te aromatawai. Ka tohu te kaiako i tētahi aronga, ā, ka whakaatu ia ākonga i te nekehanga me te kīanga e hāngai ana.

Resources

• te whakaaturanga aronga mō ngā rā e rima
• ngā pepa mahi aronga me ngā mahere ara
• Ngā pere pepa nui: mauī, katau, runga, raro
• Ngā pikitia o ngā taonga, kararehe me ngā tamariki
• He taonga iti mō ngā kemu rapu
• He wāhi haumaru, wātea mō te neke
• Rīpene whakapiri hei tohu ara i te papa

Assessment

• Ka tirohia e te kaiako mēnā ka hono ngā ākonga i ia kupu ki te pikitia, te tohu me te nekehanga tika.
• Ka whakarongo ki te whakahua me te whakamahi i te tauira “Kei hea?” / “Kei ___.”
• I te rā tuarima, ka aromatawai takitahi: ka rongo te ākonga i tētahi tohutohu, ka neke tika, ka kōrero rānei i te kīanga.

Differentiation

• Mā ngā ākonga e hiahia tautoko, ka whakamahi i te tohu ringa, te pikitia, te tauira a te kaiako me te hoa tautoko; kotahi aronga i ia wā.
• Ka noho ngā ākonga e hiahia ana ki te tautoko kia tata ki te kaiako, ā, ka whai wāhi ki te whakautu mā te tohu i mua i te kōrero.
• Mā ngā ākonga matatau, ka tuku tohutohu e rua, e toru rānei i te raupapa, pērā i “Ki te katau, kātahi ki runga.”
• Ka whakaritea kia whai wāhi ngā ākonga katoa ki te kōrero, ki te whakarongo, ki te neke, me te mahi ngātahi.