Hero background

He Kairongo Oro

Te Reo Māori • 45 • 25 students • Created with AI following Aligned with New Zealand Curriculum

Download now

Free PDF · we'll email you a copy

Te Reo Māori
45
25 students
11 August 2026

Teaching Instructions

This is lesson 1 of 6 in the unit "Ngā Oro o Tairāwhiti". Lesson Title: He Kairongo Oro: Te Whakarongo me te Tūhura Lesson Description: WALT: Ka ako tātou ki te whakarongo, ki te tautuhi, ki te whakaahua, ki te hanga hoki i ngā oro o tō tātou taiao (listen to, identify, describe, and explore sounds). Success criteria: Ka whakarongo au me te tinana mārie; ka tautuhi au i ngā puna oro e toru; ka whakamahi au i ngā kupu tangi, haruru, mārie, kaha, iti, tere, pōturi rānei. Mā te whakarongo ki ngā oro o te manu, ngāngara, moana, ngahere, me te mahi a te tangata, ka tūhura tamariki i ngā oro mā ngā rau, kōhatu, rākau, ipu, pepa me ētahi atu rauemi haumaru, me te kōrero He pēhea te oro?; ka aromatawai te kaiako mā te tirotiro i te whakarongo, te tohu, te kōrero, me te whai wā. Ka whai wāhi ngā tamariki ki te ata noho, te nekehanga, te quiet listening station, ngā pane taringa, te kōwhiri tohu, pikitia, tuhi, reo ā-waha, recording rānei; mō te dyslexia, ka pānuihia ngā kupu, ka whakamahia ngā pikitia me ngā hopukanga oro, ā, mō te autistic learners ka whai rātou i tētahi mahinga matapae me te whiringa kia mātaki noa. Extension: Waihangatia he kāwai oro hou, whakamāramatia te take, ā, tāpirihia he kupu whakaahua hou; timings: whakatau 0–5, kupu me te tauira 5–12, Sound Detective 12–25, sound discovery 25–37, reflection 37–45.

Overview

Koinei te akoranga tuatahi o te wāhanga ako e ono, “Ngā Oro o Tairāwhiti”. Ka whakarongo ngā tamariki ki ngā oro o tō rātou taiao, ka tautuhi, ka whakaahua, ka tūhura hoki i ngā oro mā ngā rauemi haumaru. Ka whakapakari tēnei i ngā tikanga whakarongo, te noho mārie, me te kōrero ā-waha.

Learning intentions

  • WALT: Ka ako tātou ki te whakarongo mā te tinana mārie.
  • WALT: Ka ako tātou ki te tautuhi i ngā puna oro.
  • WALT: Ka ako tātou ki te whakaahua i te oro mā ngā kupu tika.
  • WALT: Ka ako tātou ki te tūhura, ki te hanga hoki i ngā oro mā ngā rauemi haumaru.

Success criteria

  • Ka whakarongo au me te tinana mārie.
  • Ka tautuhi au i ngā puna oro e toru.
  • Ka whakamahi au i ngā kupu: tangi, haruru, mārie, kaha, iti, tere, pōturi.
  • Ka taea e au te kōrero, te tohu, te tuhi, te tuhi pikitia, te hopu oro rānei hei whakaatu i taku whakaaro.

Curriculum links

  • Ngā Āhuatanga o te Ākonga — ka mōhio he wā anō ki te kōrero, he wā anō ki te whakarongo.
  • Rautaki Reo — ka mārama haere ki te āhua o te kōwae me te hua o ngā tohu tuhituhi.
  • Rautaki Reo — ka whakarite mahere hei whakatakoto whakaaro.
  • Puna Reo me Āheinga Reo — ka whakawhānui i te puna kupu, ā, ka whakamahi i ētahi āhuatanga reo ā-tinana.

Lesson structure (45 minutes)

  1. 0–5 min · Whakatau me te whakarite. Whakatuwheratia ngā kiriata whakataki me te mahinga o te rā; whakaaturia te mahere wāhanga ataata kia mōhio ai ngā tamariki ki ngā mahi e whai ake nei, ā, whakamahia te tohu “tinana mārie, taringa whakarongo”. Ka whai ngā tamariki i te manawa hōhonu e rua, ka noho ki te wāhi whakarongo, ka tohu rānei mēnā kua rite rātou.

  2. 5–12 min · Kupu me te tauira. Whakaaturia ngā pikitia me ngā kupu ki ngā kiriata kupu me te tauira oro. Ka whakatauira te kaiako i te oro mā te rau, kōhatu, rākau, ipu, pepa rānei, ka kōrero: “He pēhea te oro? He tangi, he haruru rānei? He kaha, he iti, he tere, he pōturi rānei?” Ka tāruarua ngā tamariki i ngā kupu, ka whakamahi i ngā tohu ā-tinana mō te kaha, te iti, te tere me te pōturi.

  3. 12–25 min · Sound Detective. Whakatangihia ngā hopukanga poto o te manu, ngāngara, moana, ngahere, me te mahi a te tangata mā ngā kiriata Sound Detective; kāore ngā tamariki e titiro ki te pikitia i te tīmatanga. Ka whakarongo takitahi, ka kōrero ā-rua, kātahi ka tautuhi i te puna oro mā te tohu, te pikitia, te kōrero, te tuhi pikitia, te tuhi kupu rānei ki te pepa rangahau oro. Tonoa ngā tamariki kia tatari ki te wā kōrero, kia whakarongo ki te hoa, ā, ka kohia ngā whakautu mō ngā puna oro e toru.

  4. 25–37 min · Sound discovery. Whakaaturia ngā tohutohu ki ngā kiriata tūhura oro. Ka mahi ngā tamariki i ngā rōpū iti, ka whakamātau haumaru i ngā rauemi kua whakaritea: rau, kōhatu, rākau, ipu, pepa me ētahi atu rauemi haumaru. Ka waihanga ia rōpū i ngā oro e rua, ka whakamātau kia kaha/iti, kia tere/pōturi rānei, ka whakaahua ki te pepa rangahau. Me tuku te kaiako i te kupu matua: “He pēhea te oro?” Ka taea te whakamahi i te teihana whakarongo puku, ngā pane taringa, te mātaki noa, te tohu, te hopu oro, te tuhi pikitia rānei.

  5. 37–45 min · Whakaaroaro me te aromatawai. Whakamahia ngā kiriata kōrero whakakapi ki te whakahaere i te tiritiri. Ka whakaatu ia rōpū i tētahi oro, ka kī, “He oro ___ tēnei. He ___ te oro.” Ka whakarongo te akomanga, kāore e haukoti, ā, ka tuku urupare mā te tohu koromatua. Hei whakakapi, whakaotihia ngā pepa putanga Success Criteria: ka tohu ngā tamariki i ngā paearu kua tutuki, ka tā pikitia, ka tuhi kupu, ka tuku reo ā-waha rānei mō tētahi puna oro.

Resources

  • te rahoraho “Ngā Oro o Tairāwhiti”
  • te pepa rangahau oro
  • mahere wāhanga ataata
  • ngā pepa putanga Success Criteria
  • Hopukanga oro o te manu, ngāngara, moana, ngahere me te mahi a te tangata
  • Rau, kōhatu, rākau, ipu me pepa
  • Pane taringa me tētahi teihana whakarongo puku
  • Pūrere hopu oro, mēnā e wātea ana
  • Pene, karakara me ngā pikitia tohu

Assessment

  • I ngā wā whakarongo, tirohia mēnā ka noho mārie ngā tamariki, ka tatari ki te wā kōrero, ka whakarongo ki te hoa, ka whai hoki i ngā tohutohu.
  • Tirohia te pepa rangahau me ngā kōrero ā-waha: ka taea e te tamaiti te tautuhi i ngā puna oro e toru me te whakamahi i ngā kupu whakaahua?
  • Whakamahia te pepa putanga hei aromatawai tere i te mōhio me te hiahia tautoko mō te akoranga tuarua.

Differentiation

  • Pānuihia ngā kupu me ngā tohutohu mō ngā tamariki whai mate pānui; whakamahia ngā pikitia, ngā tohu, ngā hopukanga oro, me ngā kōwhiringa hei tohu, hei tuhi pikitia, hei kōrero, hei tuhi rānei. Kaua e whakawhirinaki ki te pānui takitahi.
  • Whakaratohia he tauira rerenga kōrero: “He ___ te puna oro.” “He ___ te oro.” “Ka rongo au i te ___.” Ka mahi ngā tamariki whai hoa tautoko, ā, ka whakaaetia te reo ā-waha, te tohu, te tuhi, te hopu oro rānei.
  • Mā ngā tamariki autistic te mahinga matapae, te wā whakarite, te wāhi iti ake te haruru, ngā pane taringa, me te whiringa kia mātaki noa i te wāhanga tūhura. Whakamahia he tohu whakawhiti me te whakaae ki te okioki.
  • Mō ngā tamariki e ngāwari ana te whakararuraru, kia poto ngā tohutohu, kia kitea ngā mahi ki te mahere wāhanga, kia whai tūranga motuhake, kia whakamahia te kupu whakamaumahara “tinana mārie”. Ka whakamātau ngā tamariki matatau ki te waihanga i tētahi kāwai oro hou, ka whakamārama i te take, ā, ka tāpiri i tētahi kupu whakaahua hou.

Extension

  • Waihangatia he kāwai oro hou, pērā i ngā oro e ora ana, ngā oro hangaia rānei.
  • Whakamāramatia te take i whakarōpūhia ai ngā oro, ka whakamahi i tētahi kupu whakaahua hou.
  • Hopukia, tuhia rānei tētahi oro hou, kātahi ka tono i te hoa kia tautuhi.

Create Your Own AI Lesson Plan

Join thousands of teachers using Kuraplan AI to create personalized lesson plans that align with Aligned with New Zealand Curriculum in minutes, not hours.

AI-powered lesson creation
Curriculum-aligned content
Ready in minutes

Created with Kuraplan AI

Generated using openai/gpt-5.6-luna

🌟 Trusted by 1000+ Schools

Join educators across New Zealand