He Kōrero, He Tuhituhi

Overview

Ka ako ngā ākonga ki te whakamahi i ngā pikitia, ngā kupu me ngā tohu hei rapu māramatanga, ā, ka raranga i aua whakaaro hei rerenga kōrero māmā. Ka mahi takitahi ngā ākonga ki te hanga rerenga kōrero, kātahi ka mahi ā-rōpū ki te whakaraupapa me te whakaputa kōrero ā-waha, ā-tā hoki.

Learning intentions

• WALT whakamahi pikitia, kupu me ngā oro hei rapu māramatanga.
• WALT hanga rerenga kōrero māmā e hāngai ana ki tētahi pikitia.
• WALT whakarōpū me te whakaraupapa whakaaro i roto i tētahi kōrero poto.
• WALT whakamahi i te reo ā-waha me te reo ā-tinana hei tautoko i te kaupapa.

Success criteria

• Ka taea e au te whakaingoa i ngā mea kei roto i te pikitia.
• Ka taea e au te hono i ngā kupu kia hanga rerenga kōrero.
• Ka taea e au te whakaraupapa i ngā pikitia kia whai tīmatanga, waenganui, mutunga hoki.
• Ka taea e au te kōrero, te whakaatu rānei i taku whakaaro ki tōku rōpū.

Curriculum links

• Te Reo Matatini, Taumata 2: Ka whakamahi rautaki rapu māramatanga mō ngā tuhinga me ngā reo ataata e tauhou ana ki a ia.
• Te Reo Matatini, Taumata 2: Ka kōrero kia whānui ake, kia mārama ake, kia hōhonu ake ngā whakaaro.
• Te Reo Matatini, Taumata 4: Ka whakarōpū i ngā whakaaro e ōrite ana, e hāngai ana ki roto i tētahi mahere tuhituhi, kia kitea ai te noho raupapa mai o te tuhinga.
• Te Reo Matatini, Taumata 6: Ka hāngai te reo ā-waha me te reo ā-tinana ki te kaupapa.

Lesson structure (60 minutes)

1. 0–7 min · Kuhu me te whakarongo. Ka whakaatu te kaiako i tētahi pikitia nui o ngā tamariki e mahi tahi ana, mā te pikitia tīmatanga me ngā pātai; ka kōrero māori, ka whakamahi tohu ā-tinana hoki. Ka titiro, ka tohu, ka kōrero takirua ngā ākonga: “He aha kei te kite koe?” me “He aha pea kei te tupu?”

2. 7–17 min · Ako kupu me ngā rautaki. Ka whakaako te kaiako i ngā kupu matua e ono, hei tauira: tamaiti, hoa, pōro, oma, tākaro, koa; ka tauira i te rapu māramatanga mā te titiro ki te pikitia, te whakarongo ki te oro tuatahi, me te whakamahi i te horopaki, mā ngā kiriata kupu me ngā pikitia. Ka whakahoki kupu ngā ākonga mā te kōrero, te tohu, te tārua i te oro, me te hono kupu ki te pikitia.

3. 17–27 min · Hanga rerenga takitahi. Ka whakamārama te kaiako i ngā tauira rerenga “Kei te ___ a ___” me “He ___ tēnā”, ā, ka tohatoha te pepa hanga rerenga me ngā pouaka pikitia. Ka kōwhiri takitahi ngā ākonga i tētahi pikitia, ka tā, ka tuhi rānei i ngā kupu hei hanga rerenga; ka taea te whakamahi i ngā kupu kua tāngia hei whakaraupapa.

4. 27–42 min · Raranga kōrero ā-rōpū. Ka whakaritea ngā ākonga kia rima ngā rōpū, kia rima ngā ākonga ki ia rōpū. Ka hoatu e te kaiako ngā pikitia kōrero e toru ki ia rōpū, ka whakaatu i ngā tohutohu mā te kiriata mahi rōpū me ngā tauira tīmatanga-waenganui-mutunga. Ka whakaraupapa, ka kōrero, ka whakaae tahi ngā ākonga ki te raupapa; ka waihanga i tētahi rerenga mō ia pikitia, mā te tuhi, te tā, te tohu, te whakamahi rānei i ngā kupu kua rite.

5. 42–53 min · Whakaputa kōrero. Ka tono te kaiako i ia rōpū kia whakaatu i ā rātou pikitia me te kōrero poto, ka whakamahi i te reo ā-waha me ngā nekehanga hei whakaatu i te tikanga. Ka whakarongo ngā ākonga, ka tohu i te tīmatanga, te waenganui me te mutunga, ā, ka tuku kōrero tautoko pērā i “He pai tō kōrero” me “I kite au i te ___.”

6. 53–60 min · Whakakapi me te aromatawai. Ka hoki te kaiako ki ngā paearu angitu mā te kiriata whakaarotanga me ngā tohu angitu. Ka whakaatu takitahi ngā ākonga i tētahi pikitia, ka kōrero, ka tuhi rānei i tētahi rerenga mōna ki te kaiako, ki tētahi hoa rānei; ka mutu, ka whakaarohia e rātou: “He aha taku kupu hou?” me “Me pēhea taku hanga rerenga?”

Resources

• te whakaaturanga pikitia, kupu, tohutohu me te whakaarotanga
• te pepa hanga rerenga me ngā pouaka pikitia
• Pikitia nui mō te kuhunga
• Kupu kua tāngia ki runga kāri
• E toru ngā pikitia kōrero mō ia rōpū
• Pene, pene tae me ngā kāri mā
• Papa mā, rākau tohu me ngā whakapiri
• Pūrere whakaatu mō ngā kiriata

Assessment

• Ka whakarongo te kaiako ki te whakamahi a ngā ākonga i ngā kupu hou me ngā tauira rerenga i te mahi takitahi.
• Ka tirotirohia te mahi ā-rōpū: te whakaraupapa tika o ngā whakaaro, te whai wāhi o ia ākonga, me te hāngai o te reo ā-waha, ā-tinana hoki ki te pikitia.
• I te mutunga, ka kohia he tauira rerenga, ka tuhi te kaiako i ngā kupu a te ākonga mēnā e tika ana, hei tohu mō te whakamahinga o te reo me te rapu māramatanga.

Differentiation

• Hei tautoko, ka whakamahi i ngā pikitia mārama, ngā kupu kua tāngia, ngā tohu ā-tinana, me ngā tīmatanga rerenga; ka taea e te ākonga te tohu, te kōrero, te tuhi rānei.
• Mā ngā ākonga e uaua ana ki te pānui, ka whakamahi i te momotuhi mārama, te rahi o te tuhinga, te mokowā whānui, me te pepa kāore e kapi ana i te kupu; ka pānui tahi te kaiako, ka whakarongo hoki ngā ākonga ki te tauira reo.
• Ka noho ngā ākonga ki ngā rōpū kanorau, ā, ka whai tūranga ia tangata: kaiwhakaraupapa, kaikōrero, kaitohu, kaituhi, kaitautoko.
• Hei tautoko i ngā ākonga e ako ana i te reo Māori, ka āhei te whakamahi i te reo kāinga, i te tohu me te hoa hei whakamārama i te tikanga, kātahi ka whakatauira anō te kaiako i te reo Māori.

Extension

• Ka hanga e ngā ākonga matatau tētahi rerenga tuarua mō ia pikitia, mā te tāpiri i te wāhi, te āhua rānei, hei tauira “Kei te oma tere a Hine ki te papa tākaro.”
• Ka whakarerekē rātou i te raupapa pikitia, ka whakamārama ā-waha he aha i rerekē ai te kōrero.
• Ka tuhi, ka whakaatu rānei rātou i tētahi pikitia hou hei tāpiri ki te kōrero ā-rōpū.