Ngā Whakaaro o Nāianei

Overview

Ko te akoranga whakamutunga tēnei o te waeine “Māori Migration and Identity”. Ka whakamahi ngā ākonga i ngā mōhiohio me ngā kōrero i ākona i ngā akoranga o mua hei whakamārama i te pānga o te hekenga Māori ki te tuakiri me te ahurea Māori i Aotearoa i ēnei rā.

Learning intentions

• WALT whakamārama i te pānga o te hekenga Māori ki te tuakiri o ēnei rā.
• WALT whakamahi i ngā pārongo, ngā ariā me ngā whakaaro hei hanga kōrero whai tikanga.
• WALT hono i ngā wheako o mua ki ngā āhuatanga o te ao Māori i nāianei.
• WALT whakaatu whakaaro mā te tuhi, te kōrero, te ataata rānei.

Success criteria

• Ka taea e au te whakamārama i tētahi pānga o te hekenga Māori ki te tuakiri Māori o nāianei.
• Ka tautoko au i ōku whakaaro ki ngā tauira, ngā pārongo rānei nō te waeine.
• Ka hono au i ngā wheako o mua me ngā āhuatanga o te ao Māori i ēnei rā.
• Ka whakaatu au i ōku whakaaro kia mārama, ahakoa he hapa iti.

Curriculum links

• Te kōrerorero i ngā pārongo, i ngā ariā me ngā whakaaro: te tuku me te urupare ki ngā pārongo, ngā whakaaro me ngā wheako o mua, o nāianei hoki.
• Te whakapuaki whakaaro e pā ana ki tētahi horopaki e ora nei te reo: te whakaputa whakaaro mō te tuakiri, te ahurea me te oranga o te reo Māori.
• Te tuhi e pā ana ki tētahi horopaki e taunga ana: te tuhi mō tētahi horopaki e whai tikanga ana ki te ākonga, me te hono i ngā pārongo me ngā whakaaro.
• Te Reo Māori Kūki ‘Āirani: te whakaatu i te māramatanga ki ngā kōrero tuhituhi mō ngā horopaki o ia rā, mēnā kua whakamahia taua reo hei wāhanga o te waeine.

Lesson structure (45 minutes)

1. 0–5 min · Kupu whakaoho. Ka whakaatu te kaiako i te pātai, “He aha te āhua o tō tātou tuakiri mēnā kāore ō tātou tīpuna i neke ki tēnei wāhi?”, mā te pātai whakaoho me te whakaahua o ngā ara hekenga. Ka whakaaro takitahi ngā ākonga, kātahi ka kōrero ki tētahi hoa, mā te reo Māori, te reo Ingarihi rānei hei whakarite i ō rātou whakaaro.

2. 5–12 min · Whakamahara me te whakaraupapa. Ka whakamahi te kaiako i ngā kiriata whakarāpopoto o te waeine hei whakahoki mahara ki ngā kaupapa matua: te hekenga, te whānau, te tūrangawaewae, te reo, ngā tikanga me te tuakiri. Ka tāpiri ngā ākonga i ngā kupu, ngā tauira me ngā take ki tētahi mahere whakaaro ki te pepa whakarite whakaaro mō te hekenga me te tuakiri.

3. 12–20 min · Te tātari tauira. Ka whakaatu te kaiako i tētahi kōrero tauira poto ki te tauira whakautu me ngā pātai tātari. Ka tautohu ngā ākonga i te whakaaro matua, te taunakitanga, te hononga ki te hekenga, me te whakamārama i te pānga ki te tuakiri; ka tirohia hoki ngā kupu hono pērā i nā te mea, engari, nō reira me i ēnei rā.

4. 20–31 min · Te hanga whakautu. Ka whakamārama te kaiako i te mahi: “Whakamāramatia me pēhea te hanga o te hekenga Māori i te tuakiri me te ahurea i Aotearoa i ēnei rā.” Ka tuhi, ka tuhi matā, ka hanga hoahoa rānei ngā ākonga i tētahi whakautu ki te pepa whakarite whakaaro mō te hekenga me te tuakiri, me whakauru he whakaaro matua, e rua ngā tauira nō te waeine, me tētahi hononga ki te ao o nāianei. Ka āwhina te kaiako mā ngā tīmatanga rerenga kōrero: Ki ahau nei…, Nā te hekenga…, He tauira tēnei nā te mea…, I ēnei rā…

5. 31–39 min · Te whakawhiti whakaaro. Ka whakarite te kaiako i ngā ākonga ki ngā takirua, ka whakaatu i ngā tohutohu whakawhiti kōrero ki ngā tohutohu mō te kōrero ā-hoa. Ka whakamārama ia ākonga i tana whakaaro mō te kotahi meneti, ā, ka pātai te hoa: He aha tō taunakitanga? me He aha te pānga ki te tuakiri? Ka whakautu, ka whakapai ake rānei ngā ākonga i ā rātou whakautu.

6. 39–45 min · Whakakapi me te aromatawai. Ka tono te kaiako i ētahi ākonga kia tuku mai i tētahi whakaaro kaha, kātahi ka tohatoha i te whāriki tohutoro mō ngā kupu whakahau whakamātautau hei tautoko i te whakahoki mahara ki ngā kupu whakamāramatia, honoa me tautokona. Ka whakaoti ngā ākonga i te wāhanga whakamutunga o te worksheet: “Kotahi mea kua mōhio au ināianei; kotahi hononga ki tōku tuakiri, ki tōku ahurea rānei.”

Resources

• te kiriata kotahi mō te akoranga katoa
• te pepa whakarite whakaaro mō te hekenga me te tuakiri
• te whāriki tohutoro mō ngā kupu whakahau whakamātautau
• Papatuhituhi me ngā pene
• Pūrere matihiko me ngā taringa, mēnā ka tuhi reo, ka hopu reo rānei ngā ākonga

Assessment

• I ngā mahi takirua, ka tirohia e te kaiako mēnā ka taea e ngā ākonga te tuku whakaaro, te pātai, te urupare me te whakamahi taunakitanga.
• Ka kohia te worksheet hei aromatawai i te āhei ki te hono i te hekenga, ngā wheako o mua, me te tuakiri o nāianei.
• Ka whakamahi te kaiako i te whakautu whakamutunga hei tohu mō te mārama, te whānuitanga o te reo, te whakaritenga o ngā whakaaro me te tika o ngā hononga.

Differentiation

• Mā ngā ākonga e hiahia ana ki te tautoko, ka tukuna ngā kupu matua, ngā tīmatanga rerenga kōrero, tētahi tauira kua wāwāhia, me te kōwhiringa ki te whakamahi i te reo Ingarihi hei whakarite whakaaro i te tuatahi.
• Mā ngā ākonga whai dyslexia, ka whakamahia he momotuhi mārama, he mokowā nui, he tohutohu poto, he wā atu anō, me te kōwhiringa ki te tuhi matā, ki te tuhi mā te pūrere, ki te hopu reo, ki te tuku whakautu ā-waha rānei.
• Mā ngā ākonga EAL, ka whakamahi ngā whakaahua, ngā kupu takirua, te tauira ā-waha a te kaiako, me te hoa tautoko; kaua e aromatawaihia te reo Ingarihi i te wā e whakarite whakaaro ana.
• Mā ngā ākonga matatau, ka whakawhanakehia te whakautu mā te whakataurite i ngā wheako hekenga rerekē, te whakamahi i ngā rerenga kōrero uaua, me te whakauru i tētahi whakaaro mō te whakaora i te reo Māori.

Extension

• Tuhia he whakaaro whaiaro mō te āhua o tō tuakiri, me te whakamārama i te wāhi o te ahurea, te whānau, te reo, te hekenga rānei ki taua tuakiri.
• Waihangatia he tuhinga poto, he hopunga reo, he kiriata rānei e whakautu ana i te pātai: “Me pēhea te tiaki me te whakapakari i te tuakiri Māori i ngā rā kei mua?”