Phases of the Moon

Whakarāpopototanga

Ko tēnei te akoranga tuarua o te rima o te wāhanga Te Mārama ki te Maramataka Māori. Ka whakawhānui ngā ākonga i tā rātou mōhiotanga ki te maramataka mā te tirotiro i te āhua hurihuri o te Marama, te whakarite tika me te whakaahua i ōna wāhanga, me te kōrero mō te āhua o ngā tirohanga marama hei āwhina i ngā tikanga tuku iho. Me kaha te whakamārama he mōhiotanga ā-rohe te maramataka, ā, me hono ki te Marau ā-Kura o te kura, ki ngā kōrero a te iwi, hapū, marae rānei e wātea ana.

Ngā Whāinga Ako

• Ka taea e au te whakamārama me te whakaahua i ngā wāhanga o te Marama e hāngai ana ki te maramataka.
• Ka taea e au te whakamārama i te rerekētanga o te āhua o te Marama nā te mea e kite ana mātou i ngā wāhanga rereke o tōna taha e whiti ana te rā.
• Ka taea e au te kōrero mō te hononga pea o ngā wāhanga o te Marama ki ngā tikanga tuku iho.
• Ka whakamahi au i ngā tirohanga pūtaiao me te mātauranga Māori me te whakaute, me te tika.

Ngā Paearu Angitu

• Ka taea e au te whakaatu tika me te whakarite i ngā wāhanga matua o te Marama.
• Ka taea e au te whakamārama he aha te take o ngā wāhanga o te Marama, nā te huringa o ngā tūranga o te Rā, te Whenua me te Marama.
• Ka taea e au te whakaahua i tētahi hononga pea i waenga i tētahi wāhanga o te Marama me tētahi tikanga tuku iho, me te whakamahi i te horopaki ā-rohe tika.
• Ka taea e au te wehewehe i waenga i tētahi tirohanga whai taunakitanga me tētahi kōrero kāore i te tautokona.

Ngā Hononga Marautanga

• Te Ao Māori: Mātauranga Māori, tikanga, whakapapa, ūkaipōtanga me ngā hononga ki te whenua.
• Marau ā-Kura: ngā hītori a te iwi, hapū me te marae ā-rohe, pūrākau, waiata, te reo ā-iwi me ngā wawata o te hapori.
• Ako Pūtaiao: te tirotiro i ngā tauira i te ao tūturu, te tauira pūnaha, te whakawhitiwhiti kōrero me te whakaaro ki ngā pūnaha mātauranga rerekē.
• Te Anga Marautanga o Aotearoa: te ako mā te hono whai tikanga i waenga i te mātauranga Māori, te wāhi me te hapori.

Te Hanganga Akoranga (45 meneti)

1. 0–5 meneti · Whakaora me te kākahu. Ka whakatuwhera te kaiako i ngā whakaahua kākahu me ngā whāinga ako me te pātai, “Me pēhea te whakamahi a te tangata i te Marama hei maramataka kāore he karaka, he waea rānei?” ā, ka whakahoki anō ki te tikanga o te maramataka i te akoranga o mua. Ka tohatoha ngā ākonga i tētahi tirohanga, i tētahi whakaaro rānei ki tētahi hoa, ā, ka whai wāhi ki te kōrero ā-kura.

2. 5–13 meneti · Whakaatu i te pūtaiao. Ka whakamahi te kaiako i ngā whakaahua whakamārama mō ngā wāhanga o te Marama me tētahi torotoro me tētahi pōro hei tauira mō te Rā, te Whenua me te Marama; ka whakamārama he kore marama ā-Marama, ā, ko ngā wāhanga he hua o te huringa o te tirohanga ki tōna taha e whiti ana te rā. Whakaaturia te raupapa: marama hou, marama pākākā, hauwhā tuatahi, pākākā nui, marama kī, pākākā iti, hauwhā tuatoru me te pākākā iti mutunga. Ka tuhi ngā ākonga i te tauira i te rangi, i roto rānei i ā rātou pukapuka, ā, ka whakamārama i te huringa ki tētahi hoa mā te kīanga, “Kei te kite mātou i te nui/iti o te taha e whiti ana nā te mea…”

3. 13–18 meneti · Hononga ki te maramataka. Ka whakaatu te kaiako i ngā mōhiohio horopaki ā-rohe i ngā whakaahua hononga maramataka, ā, ka whakamārama he tuhi ngā maramataka i ngā tauira o te Marama, te taiao me ngā mahi a te tangata, ā, ka rerekē ngā ingoa, ngā whakamārama me ngā tikanga i waenga i ngā iwi me ngā rohe. Ki te tika, tāpirihia tētahi pūrākau, whakataukī, waiata rānei kua whakaaetia e te rohe, ā, tētahi tauira nō te Marau ā-Kura o te kura. Ka tautuhi ngā ākonga he aha ngā tauira marama e kitea ana, ā, he aha ngā whakamārama ā-ahurea, kāore hoki e kīia he mea kotahi mō te katoa.

4. 18–33 meneti · Waihanga mahere wāhanga o te Marama. Ka tohaina e te kaiako te rauemi mahere wāhanga o te Marama, ā, ka whakaatu me pēhea te whakatakoto, te whakakākahu me te tapanga i ia wāhanga, tae atu ki ngā pere e whakaatu ana i te pākākā me te pākākā iti. Ka mahi ngā ākonga i ngā takirua, kātahi ka mahi motuhake ki te whakaoti i tētahi mahere porowhita me ngā wāhanga e waru katoa, ā, ka tāpiri i tētahi kōrero poto mō te āhua o ngā tirohanga marama hei tautoko i tētahi mahi tuku iho, pērā i te whakamahere i te hī ika, te māra, te kohikohi, te hui rānei, ā, me whai tautoko nō te mōhiotanga ā-rohe. Ka huri haere te kaiako, ka tirotiro i te raupapa me te pātai, “He aha ngā taunakitanga kei roto i tō tauira hei tautoko i tēnei whakamārama?”

5. 33–40 meneti · Kōrero whakaaturanga me te arotake hoa. Ka whakaatu te kaiako i ngā whakaahua arotake hoa me te kōrero, ā, ka whakatakoto ngā takirua i ā rātou mahere kia kite ai ētahi atu. Ka whakamahi ngā ākonga i tētahi arotake rua-tikanga: kei reira ngā wāhanga katoa, ā, kei te tika te raupapa; ka hono te whakamārama i te wāhanga ki tētahi tirohanga, tētahi tikanga ā-rohe rānei. Ka hoatu e ia ākonga tētahi kōrero whakapai me tētahi pātai, me te reo whakaute.

6. 40–45 meneti · Whakatepe me te aromatawai. Ka hoki te kaiako ki te whakaahua pātai whakatepe, ā, ka tono i ngā ākonga ki te whakaoti i ngā pou whakamutunga o te pepa mahi: “Kei te hurihuri te āhua o te Marama nā te mea…” me te “Tētahi mea kua mārama ki ahau mō te maramataka ko…” Ka tohatoha ngā ākonga i ētahi whakautu kua tohua, ā, ka tuku i ā rātou mahere hei aromatawai, ā, ka tautuhi i tētahi pātai hei tirotiro i te akoranga tuatoru.

Rauemi

• Te kohinga whakaahua mō ngā wāhanga o te Marama me te maramataka
• Te rauemi mahere wāhanga o te Marama
• Torotoro, rama rānei
• Pōro mā te āwhina (pōro kirihou, pōro pāorooro rānei) kei runga i tētahi tokotoko
• Ao, tauira o te Whenua
• Pene, pene tae me ngā rārangi
• Rauemi maramataka kua whakaaetia ā-rohe, rauemi Marau ā-Kura rānei
• Papa whakaatu, mata whakaatu rānei

Aromatawai

• I te wā e whakaatu ana, whakarongo ki ngā whakamārama a ngā ākonga mō te take o ngā wāhanga, arā, nā te tirohanga ki te taha e whiti ana o te Marama, kāore i te mea nā te ārai o te Whenua i te Marama i ia pō.
• Tirohia ngā mahere mō ngā wāhanga e waru kua tapaina tika, kua whakarite tika, me ngā pere pākākā me pākākā iti tika, me te whakamārama pūtaiao tika.
• Whakamahia ngā whakautu o te pepa mahi whakamutunga hei tautuhi i ngā hapa mōhiotanga me ngā ākonga e hiahia ana i te tautoko anō i te akoranga tuatoru.

Whakarerekētanga

• Whakaratoa te rauemi ā-ahua, tētahi raupapa wāhanga kua oti kē, ngā whakaahua nui o ngā wāhanga me tētahi pātengi kupu mō ngā ākonga e hiahia ana i te āwhina ā-ahua, ā-rauemi rānei.
• Whakaratoa ngā kōwhiringa pānui māmā mō te hunga e pāngia ana e te mate pānui: momotuhi māmā, tuhinga nui, whakaahua māmā, tohutohu poto, tae kaha, āhei ki te whakarongo, me te kōwhiringa ki te whakamārama ā-waha hei utu mō te tuhi roa.
• Whakaritea ngā takirua ākonga, ā, whakarato tīmatanga kōrero: “Kei te kite au…”, “Kei te pākākā te Marama i te wā…”, “I roto i tō tātou horopaki ā-rohe, ka hono pea tēnei ki…”
• Mō ngā ākonga matatau, tirohia tētahi maramataka ā-ao, ā, whakatauritea tōna whakamahi i ngā wāhanga o te Marama ki te maramataka Māori, me te tautuhi i ngā āhuatanga ōrite me ngā rerekētanga ahurea nui. Me whakaatu ā rātou whakataurite i roto i tētahi hoahoa poto ā-tuhituhi, ā-waha rānei.

Toronga

• Tirohia tētahi maramataka ā-ao, pērā i te maramataka Īhipiana, Hiperu rānei, me te whakataurite i te āhua o te tirohanga me ngā ingoa o ngā huringa o te Marama.
• Rangahaua me pēhea te roa o te marama e pā ana ki ngā pūnaha maramataka, ā, whakamāramahia he aha te take me whakarerekē ngā maramataka marama i te whakataurite ki te tau rā.