Pūrākau me Kupu Taurite

Overview

Ko tēnei te akoranga tuatahi o te wāhanga ako Te Ara o ngā Kupu. Ka whakarongo, ka pānui hoki ngā ākonga i tētahi pūrākau poto, ka tautohu i ngā kupu matua, ā, ka ako ki te mōhio me te whakarōpū i ngā kupu taurite.

Learning intentions

• WALT: Ka mārama ki te tikanga o te kupu taurite.
• WALT: Ka tautohu i ngā kupu matua o tētahi pūrākau poto.
• WALT: Ka whakarōpū i ngā kupu he ōrite, he pātata rānei ōna tikanga.
• WALT: Ka whakamahi i ngā kupu taurite hei whakawhānui i te puna kupu.

Success criteria

• Ka taea e au te whakamārama i te tikanga o te kupu taurite.
• Ka taea e au te tautohu i ngā kupu matua o te pūrākau.
• Ka taea e au te whakarōpū i ngā kupu taurite kia tika.
• Ka taea e au te whakamahi i tētahi kupu taurite i roto i tētahi rerenga kōrero.

Curriculum links

• Te whakarongo me te whai māramatanga ki ngā kōrero reo Māori.
• Te pānui me te tautohu i ngā whakaaro matua me ngā kupu matua.
• Te whakawhānui i te puna kupu me te whakamahi kupu i runga i te horopaki.
• Te whakawhiti whakaaro mā te reo ā-waha, mā te mahi tahi, me te whakaaro arohaehae.

Lesson structure (45 minutes)

1. 0–5 meneti – He whakaohooho Tuhia ēnei kupu ki te papa: koa, harikoa, nui, rahi. Pātai atu: “He aha te hononga o ēnei kupu?” Ka kōrero takirua ngā ākonga, kātahi ka kohia ētahi whakautu. Whakamāramatia ko ngā kupu taurite he kupu rerekē te āhua, engari he ōrite, he pātata rānei te tikanga i roto i tētahi horopaki. Whakamahia te tīmatanga o te huinga kiriata whakaohooho me te whakamārama.

2. 5–13 meneti – Whakarongo, pānui hoki Whakaaturia te pūrākau poto “Te Rākau Kōrero” ki runga i ngā kiriata o te pūrākau poto. Pānuihia ā-waha, ā, me whai pānui ngā ākonga ki te kiriata, ki tētahi kape kua whakaritea rānei. Pānuihia anō tētahi wāhanga matua, kia whakarongo ngā ākonga ki ngā kupu e tino whai tikanga ana. Kaua e whakamārama i ngā kupu katoa i tēnei wā; me whakaoho kē te whakaaro me te matapae.

3. 13–19 meneti – Tautohu i ngā kupu matua Pātai atu: “He aha ngā kupu e āwhina ana i a tātou kia mārama ki te pūrākau?” Ka tuhi takitahi ngā ākonga i ngā kupu e toru, e whā rānei. Ka whakataurite ngā whakaaro ki te hoa, kātahi ka kohia ngā kupu ki te papa. Ārahina te akomanga ki te wehewehe i ngā kupu matua me ngā kupu tautoko.

4. 19–29 meneti – Whakaako kupu taurite Whakamahia ngā kiriata whakaako mō te kupu taurite hei whakaatu i ngā tauira: koa/harikoa, nui/rahi, kaha/pakari. Kōrerohia ngā horopaki: kāore ngā kupu taurite katoa e taea te whakawhiti i ngā rerenga kōrero katoa. Tauira: “He tangata kaha ia” me “He tangata pakari ia” he tata te tikanga, engari me tirotiro tonu ki te horopaki. Tonoa ngā ākonga kia hanga rerenga kōrero ā-waha mō tētahi takirua kupu.

5. 29–38 meneti – Mahi takirua: whakarōpū kupu Tohaina te pepa mahi whakarōpū kupu taurite. Mā ia takirua e pānui ngā kupu, e hono ngā kupu he ōrite, he pātata rānei ōna tikanga, ā, e tuhi ai i te take i pēnei ai tō rāua whakaaro. Me whakarōpū hoki ngā kupu matua i kitea i te pūrākau. Hīkoi haere, pātai atu: “He aha te taunakitanga mai i te horopaki?” Whakaaturia ngā tohutohu me te tauira ki ngā kiriata tohutohu mō te mahi takirua.

6. 38–43 meneti – Takiwātanga me te whakamahinga Ka tohua ētahi takirua kia whakamārama i tētahi whakarōpūtanga. Ka tuhia e ia ākonga tētahi rerenga kōrero hou mā te whakamahi i tētahi kupu taurite. Arotahi ki te tika o te tikanga, te hanga rerenga kōrero, me te whakahua mārama.

7. 43–45 meneti – Whakamātau putanga Whakamahia te kiriata whakakapi me ngā pātai whakaata. Ka whakautu ngā ākonga ki ngā pātai: “He aha te kupu taurite?” me “Homai tētahi tauira.” Ka kohia ngā whakautu hei mōhio mō te akoranga tuarua.

Resources

• te huinga kiriata mō te akoranga katoa
• te pepa mahi whakarōpū kupu taurite
• He pūrākau poto kua tāia, kua whakaaturia rānei
• Papa mā, pene, me ngā pene miramira
• Kape kupu matua mō ngā ākonga e hiahia ana ki te tautoko
• Pūrere whakaatu, mēnā e wātea ana

Assessment

• Ka whakarongo te kaiako ki ngā whakamārama takirua me te whakamahi a ngā ākonga i te kupu “kupu taurite”.
• Ka tirohia te pepa mahi mō te tika o ngā whakarōpūtanga me ngā take i tuhia.
• Ka aromatawaihia te rerenga kōrero whakamutunga: te tika o te kupu, te tikanga, me te hanga reo.

Differentiation

• Mā ngā ākonga e hiahia ana ki te tautoko, ka hoatu he rārangi kupu me ngā pikitia, ā, ka whakaitihia te maha o ngā kupu hei whakarōpū.
• Ka whakarongo anō ngā ākonga ki te pūrākau, ka pānui tahi rānei me te kaiako, me tētahi hoa tautoko.
• Mā ngā ākonga matatau, ka tonoa kia whakamārama he aha i kore ai e tika ētahi kupu taurite i ngā horopaki katoa, ā, kia hangaia e rātou ngā rerenga kōrero e rua.
• Mā ngā ākonga whai matea ako, ka whakamahia te momotuhi mārama, ngā tohutohu poto, te wā tukatuka, me te kōrero ā-waha hei whakakapi i ētahi whakautu tuhi.