Te Ara o ngā Kūoro

Overview

Ka ako ngā ākonga ki te whakarongo, ki te tautohu, ki te whakahua hoki i ngā kūoro tīmatanga o ngā kupu Māori. Mā tētahi ara pū Māori ka whakarite, ka whakataurite, ka tuhi hoki rātou i ngā kupu māmā, kātahi ka whakaako i tētahi hoa i tētahi kupu me tōna tikanga.

Learning intentions

• WALT te whakarongo me te tautohu i ngā kūoro tīmatanga.
• WALT te whakahua tika i ngā oro me ngā kupu Māori māmā.
• WALT te whakarite i ngā kāri kūoro ki runga i te ara pū.
• WALT te kōrero ki tētahi hoa mō tētahi kupu me tōna tikanga.

Success criteria

• Ka taea e au te kī i te kūoro tīmatanga o tētahi kupu.
• Ka taea e au te whakauru i tētahi kupu ki raro i te kāri kūoro tika.
• Ka taea e au te tuhi, te tā pikitia rānei mō tētahi kupu.
• Ka taea e au te whakaako i taku hoa i tētahi kupu me tōna tikanga.

Curriculum links

• Ka whakaaro ake, ka kōrero ake mō te kaupapa matua o te tuhinga i mua i te tuhituhi.
• Ka pānui kia mārama ai ki te tikanga matua o te pānui.
• Ka hāngai te reo ā-waha me te reo ā-tinana ki te kaupapa.
• Ka whai wāhi te whakarongo, te kōrero, te pānui, te tuhituhi me te tuakiri Māori ki te whakamahi i te reo i roto i te horopaki whai tikanga.

Lesson structure (20 minutes)

1. 0–3 min · Kupu whakaoho. Ka whakaatu te kaiako i tētahi pikitia o te ara pū Māori, ka whakahua i ngā kupu tauira: rākau, manu, wai, whare. Ka whakatuwhera te kaiako i ngā kiriata whakaoho me ngā pikitia kupu. Ka whakarongo ngā ākonga, ka whakahoki kupu mai, ā, ka kī ko tēhea te oro tīmatanga. Kupu āwhina: “Ka tīmata te manu ki te kūoro /m/.”

2. 3–6 min · Whakaako tika. Ka whakamārama te kaiako ko te kūoro te oro e rangona ana i te tīmatanga o te kupu, ā, ka whakatauira i te whakahua o ngā kūoro kua tohua: a, e, i, o, u, k, m, n, p, r, t, w. Ka whakamahi te kaiako i te ara pū Māori me ngā kāri kūoro ōrite hei tapahi me te whakamahi anō hei whakaatu i te ara. Ka whakahua ngātahi ngā ākonga i ia kūoro, me te tohu ā-ringa ki te kāri tika.

3. 6–11 min · Whakarite me te whakataurite. Ka whakarite te kaiako i ngā ākonga kia tekau ngā takirua, ka hoatu ki ia takirua he huinga kāri kūoro me ngā kāri kupu/pikitia. Ka whakaatu anō te kaiako i ngā tohutohu whakarite kāri me ngā kupu tauira. Ka kōrero ngā ākonga i te kupu, ka whakarongo ki te kūoro tīmatanga, ka whakatakoto i te kāri kupu ki raro i te kāri kūoro tika. Ka tirotiro te hoa, ka kī: “Āe, ka tīmata ki te kūoro ___” rānei “Me whakarongo anō.”

4. 11–15 min · Tuhi me te tikanga. Ka tohatoha te kaiako i te wāhanga tuhi kupu, kūoro me te tikanga. Ka kōwhiri ia ākonga i tētahi kupu mai i ngā kāri, ka tuhi i te kupu me tōna kūoro tīmatanga, ka tā pikitia, ka tuhi rānei i te tikanga ki te reo e taea ana e ia. Ka tautoko te kaiako mā ngā tauira: “He ___ tēnei.” “Ka tīmata ki te ___.” “Ko te tikanga, he ___.”

5. 15–18 min · Whakaako hoa. Ka whakaatu te kaiako i te tauira kōrero hoa me ngā tohu whakarongo. Ka tū ngā takirua ki te whakamahi i te ara pū: ka kōrero te ākonga tuatahi, “Ko ___ tēnei. Ka tīmata ki te kūoro ___. Ko te tikanga, he ___.” Ka whakarongo te hoa, ka whakahoki anō i te kupu, ka tohu ki te kāri tika; kātahi ka whakawhiti mahi.

6. 18–20 min · Whakakapi me te aromatawai. Ka tono te kaiako kia toru ngā ākonga e whakaatu i tētahi kupu ki te rōpū, ka hoki ki te kiriata whakamutunga me ngā pātai whakaarotanga: “He aha te kūoro i rangona e koe?” “He aha te tikanga o tō kupu?” Ka kohikohi te kaiako i te te ara pū me te pepa tuhi hei tirotiro i te ako, ā, ka whakahua ngātahi te rōpū i ngā kūoro kua ako.

Resources

• te pūrere kiriata kotahi mō te akoranga katoa
• te ara pū Māori, ngā kāri kūoro me te pepa tuhi kupu
• Kāri kupu me ngā pikitia māmā: aroha, eke, ihu, oma, utu, kē, manu, ngeru, parāoa, rākau, tamaiti, wai
• Kutikuti, kōpaki me ngā pēke kirihou hei tiaki i ngā kāri
• Pene, pene whītau me ngā papa tuhituhi
• He wāhi papa, tēpu rānei hei whakatakoto i te ara pū

Assessment

• I te wā whakarite kāri, ka whakarongo te kaiako ki te whakahua me te tautohu a ia takirua, ka tuhi ingoa mō ngā ākonga e hiahia ana ki te āwhina anō.
• Ka tirohia te pepa tuhi mō te kūoro tīmatanga, te kupu me te tikanga, me te whakamahi tika i te kupu “Ka tīmata ki te…”.
• I te kōrero hoa, ka aromatawai te kaiako i te whakarongo, te kōrero, te tohu ki te kāri tika me te whakamārama i te tikanga.

Differentiation

• Mā ngā ākonga e hiahia ana ki te tautoko, ka whakamahi ngā kāri pikitia, ngā nekehanga ā-ringa, te tauira kōrero me ngā kūoro ruarua noa iho i te tuatahi.
• Ka noho te kaiako, tētahi hoa reo kaha rānei hei tauira mō te whakahua; kaua e akiaki kia pānui ā-waha te ākonga kāore anō kia rite.
• Mā ngā ākonga matatau, ka kimi rātou i ētahi atu kupu nō te akomanga, ka whakarōpū i ngā kupu e rite ana te kūoro, ā, ka whakamārama he aha i tika ai te whakarōpūtanga.
• Mā ngā ākonga EAL/SEN, ka nui ake te wā whakarongo, ka whakamahi pikitia me ngā tohu ā-ringa, ka whakaae hoki te kaiako ki te tā pikitia, ki te tohu rānei hei whakaatu i te tikanga.