Te Ara o te Pūrākau

Overview

Ka tūhura ngā ākonga i te tikanga o te pūrākau me ngā āhuatanga hanga i tētahi kōrero whai tikanga. Ka tātari rātou i tētahi tauira poto, ka whakamahi i tētahi kaiwhakarite whakaaro, kātahi ka tuhi i tētahi pūrākau poto e whakaatu ana i te kaupapa, ngā kiripuaki, te raruraru me te otinga.

Ngā whāinga ako

Ka ako ngā ākonga ki:

• whakamārama he aha te pūrākau me te take e whai take ai i ngā horopaki rereke;
• tautohu i ngā āhuatanga matua o te pūrākau;
• whakaraupapa whakaaro mā te kaiwhakarite pūrākau;
• whakamahi i te reo whakaahua, ngā kupu honohono me ngā rerenga kōrero hei waihanga i te kōrero ā-tuhi;
• tuhi i tētahi pūrākau poto whai tīmatanga, waenganui me te mutunga.

Ngā paearu angitu

• Ka taea e au te whakamārama i te pūtake me te akoranga o taku pūrākau.
• Ka whakaatu au i ngā kiripuaki, te wāhi me te wā, te raruraru, te pikinga o ngā mahi me te otinga.
• Ka whakaraupapa au i ōku whakaaro i mua i te tuhi.
• Ka whakamahi au i ngā kupu whakaahua me te reo tika kia mārama, kia whai pānga taku kōrero.

Kupu matua me ōna whakamāramatanga

• Pūrākau — he kōrero e whakaatu ana i ngā mahi, ngā wheako, ngā whakapono, tētahi akoranga rānei.
• Pūtake/kaupapa — te tino whakaaro, te take rānei o te kōrero.
• Kiripuaki — te tangata, te kīrehe, te atua, te mea rānei e whai wāhi ana ki te kōrero.
• Wāhi me te wā — te taiao me te wā e tū ai ngā mahi.
• Raruraru — te take matua me whakatau e ngā kiripuaki.
• Pikinga o ngā mahi — te whanaketanga o te raruraru me te piki haere o te māharahara.
• Taumata/otinga — te wā tino kaha o te kōrero me te huarahi ka whakatauria ai te raruraru.
• Akoranga — te māramatanga, te uara, te karere rānei ka mau i te kaipānui.

Curriculum links

• Te Reo Māori — te whakawhanake i te kōrero ā-tuhi mā te whakamahi i ngā momo kōrero, tae atu ki ngā narratives, i roto i ngā horopaki whai take.
• Te Mātaiaho Te Reo Māori — te whakamahi i te reo hei whakaatu i te tuakiri, te hapori me ngā hononga ki te whenua.
• Te Mātaiaho Te Reo Māori — te whakamahi i ngā kupu whakarite me ngā whakatauākī hei whakarangatira i te tikanga me te reo.
• Te Mātaiaho Te Reo Māori — te whakaute i ngā tirohanga rerekē, ngā hononga me ngā tikanga i roto i te whakawhiti kōrero.

Lesson structure (60 meneti)

1. 0–7 min · Tīmatanga whakaohooho. Whakaatu i te whakaahua o tētahi ara ngahere e rua ngā huarahi mā te whakaahua whakaohooho me ngā pātai tīmatanga. Ka matapae takitahi ngā ākonga: “Ko wai kei konei? He aha te raruraru? He aha pea te mutunga?”, kātahi ka kōrerorero ki te hoa.

2. 7–18 min · Whakaako mārama. Whakamāramatia te tikanga o te pūrākau me ngā āhuatanga matua mā ngā kiriata whakamārama me te tauira pūrākau. Pānuihia tēnei tauira poto: “I te ahiahi, ka kitea e Hine he manu kua whara i raro i te rākau. I hiahia ia ki te kawe atu, engari i rongo ia i te tangi a tōna whānau. Ka hanga ia i tētahi pouaka mahana, ka tiaki i te manu kia taea rā anō te rere. Nō te ata, ka rere te manu ki tōna kāhui. I ako a Hine me tiaki te taiao, engari me tuku hoki ngā mea ora kia hoki ki tō rātou kāinga.” Tautohua ngātahitia te kiripuaki, te wāhi me te wā, te raruraru, te pikinga o ngā mahi, te otinga me te akoranga.

3. 18–28 min · Tātari ā-rōpū. Whakarōpūhia ngā ākonga kia rima ngā rōpū. Tohaina te kaiwhakarite āhuatanga pūrākau; ka whakakī ngā rōpū i ngā pouaka mō te tauira. Ka tono ia rōpū ki te whakamārama i tētahi āhuatanga, me te whakamahi i tētahi taunakitanga mai i te tauira. Ka tirotiro te kaiako i te tika o ngā whakamāramatanga.

4. 28–38 min · Whakamahere takirua. Mā ia takirua e kōwhiri tētahi kaupapa e whai take ana ki a rātou, hei tauira: te tiaki i te taiao, te pono, te whanaungatanga, te maia rānei. Mā te kaiwhakarite whakaaro mō te tuhi rātou e whakamahere: ko wai te kiripuaki matua, kei hea me āhea, he aha te raruraru, he aha ngā pikinga o ngā mahi, me pēhea te otinga me te akoranga. Whakamahia ēnei tīmatanga rerenga: “I tētahi wā…”, “Kāore i roa…”, “Nāwai rā…”, “I te mutunga…”.

5. 38–52 min · Mahi tuhi pūrākau. Ka tuhi takitahi ngā ākonga i tētahi pūrākau 150–200 kupu, mā te whakamahi i ā rātou mahere. Whakamahia ngā tohutohu tuhi me te rārangi arowhai hei whakamahara ki a rātou kia whakauru i ngā āhuatanga katoa, kia whakamahi hoki i ngā kupu whakaahua, ngā kōrero a ngā kiripuaki me ngā kupu honohono. Ka hui poto te kaiako ki ngā ākonga e hiahia ana ki te tautoko.

6. 52–57 min · Tiritiri me te urupare. Ka pānui ia ākonga i tētahi wāhanga ki tana hoa. Ka tuku te hoa i ngā urupare e rua: “He pai ki ahau…” me “Ka taea pea te whakapai ake mā…”. Ka whakarerekē ngā ākonga i tētahi rerenga, i tētahi wāhanga rānei.

7. 57–60 min · Whakakapi me te aromatawai. Ka whakahoki ngā ākonga i te kaiwhakarite me te tuhinga. I runga i te pepa whakakapi me te rārangi arowhai, ka tuhi rātou: “Ko te āhuatanga tino mārama i roto i taku pūrākau ko…”, me “Ko tētahi mea hei whakapai ake ko…”. Whakamāramatia ka whakamahia ēnei tuhinga hei tīmatanga mō te tuhi pūrākau roa ake.

Rauemi

• te whakaahua whakaohooho me ngā pātai tīmatanga
• ngā kiriata whakamārama me te tauira pūrākau
• ngā tohutohu tuhi me te rārangi arowhai
• te kaiwhakarite āhuatanga pūrākau
• te kaiwhakarite whakaaro mō te tuhi
• te pepa whakakapi me te rārangi arowhai
• Pene, pepa me ngā papatopenga
• Papa mā, pene papa mā rānei

Aromatawai

• I ngā mahi ā-rōpū, ka aromatawai te kaiako i te mōhio ki ngā āhuatanga matua o te pūrākau mā ngā kōrero me ngā taunakitanga a ngā ākonga.
• I te wā whakamahere me te tuhi, ka tirotiro te kaiako i te kaiwhakarite whakaaro, te raupapa o ngā mahi me te whakamahinga o te reo.
• Ko te pūrākau poto me te pepa whakakapi hei aromatawai whakamutunga: ka kitea te kaha o te ākonga ki te hanga kōrero whai tikanga.

Rerekētanga mō ngā taumata reo

• Mō ngā ākonga tīmatanga, whakaritea he pēneti kupu, he pikitia āwhina, he tauira rerenga, me te kōwhiringa ki te tuhi 100–150 kupu, ki te tuhi tahi rānei me te hoa.
• Mō ngā ākonga e whanake ana, tonoa kia whakamahi i ngā kōrero tika a te kiripuaki, ngā kupu whakaahua me ngā kupu honohono hei whakaatu i te pikinga o ngā mahi.
• Mō ngā ākonga matatau, tonoa kia whakauru i te kupu whakarite, i te whakatauākī e hāngai ana, me tētahi mutunga kāore e matapaetia.
• Whakaritea he wā kōrero ā-waha i mua i te tuhi mō ngā ākonga EAL, ngā ākonga whai matea ako rānei; kaua e whakamahia ngā pūrākau tuku iho, ngā ingoa, ngā wāhi rānei me te kore e whakaute i te horopaki me ngā tikanga.