Hero background

Te Kohikohi Whakaaro

Te Reo Māori • 60 • 25 students • Created with AI following Aligned with New Zealand Curriculum

Download now

Free PDF · we'll email you a copy

Te Reo Māori
60
25 students
7 August 2026

Teaching Instructions

This is lesson 6 of 10 in the unit "Te Reo Rangatira: Pānui me Tuhituhi". Lesson Title: Tuhituhi 1: Te Kohikohi Whakaaro Lesson Description: Ngā taipitopito: Te Kura Māori o Porirua | Tau 4 | Wāhanga 3, 2026 | 60 meneti | 25 ākonga | Wāhanga: TUHITUHI. Whāinga Paetae: Ka kohikohi, ka whakaraupapa hoki te ākonga i ngā whakaaro mai i te whakaahua, ka whakamahi i te reo ā-waha hei whakarite tuhituhi. Whāinga Ako: Ka ako au ki te tirotiro whakaahua, ki te kohi kupu me ngā whakaaro, ā, ki te whakamātau i aku rerenga ā-waha. Paearu Angitū: Ka tuhi au i ngā kitenga e rima; ka whakamahi kupu whakaahua; ka kōrero au i aku whakaaro kia mārama; ka whakarōpū au i ngā whakaaro.

Ngā Rauemi: He whakaahua whai kōrero, tūtohi whakaaro, pepa piri, kāri kupu, papakupu, tauira kōrero.

Te raupapa ako:

KaiakoĀkonga
0–8Whakaatu whakaahua; whakatauira i te tirotiro mai i te whānui ki te taipitopito.Tirotiro, kōrero takirua.
8–20Kohikohi kupu mō te tangata, wāhi, mahi, kare ā-roto.Tuhi kupu me ngā rerenga poto.
20–32Whakaako i te anga “Kei te…”, “He…”, “E… ana…”.Whakahāngai kupu ki te kōrero ā-waha.
32–48Whakahaere mahi rōpū me te whakarōpū whakaaro.Hanga tūtohi whakaaro.
48–55Tuku kōrero whakahoki mō te mārama me te kiko.Whakaputa whakaaro ki te hoa.
55–60Whakarāpopoto me te whāinga mō te rerenga.Kōwhiri kupu ka whakamahia ā muri.

Ngā mahi rerekē: Rōpū Kaiako: Kohikohi kupu mā ngā pātai me ngā whakaahua āwhina. Rōpū Motuhake: Hanga tūtohi whakaaro takitahi. Kupu Waiwai: Whakaingoa ngā mea me te hanga rerenga anga. Arapū o te rā: whakaahua — whakarongo ki ngā oro, tuhi tika. Pūkara: Tāpiri kupu mō te wā, te wāhi me te kare ā-roto.

Aromatawai: Tirohia te tūtohi, te kohinga kupu me te kōrero ā-waha. Katinga/whakaaro huritao: “Ko taku kupu whakaahua tino kaha…” Te ako ā muri: Ka hanga rerenga whakaahua mārama.

Overview

Koinei te akoranga tuaono o te wāhanga tekau, “Te Reo Rangatira: Pānui me Tuhituhi”. Ka tirotiro ngā ākonga i tētahi whakaahua whai kōrero, ka kohikohi kupu me ngā whakaaro, ka whakaraupapa hoki i aua whakaaro hei whakarite i te tuhituhi ā muri ake. Ka honoa te pānui haere, te kōrero ā-waha, te tuhituhi, te mahi toi me te tatau i ngā kitenga.

Learning intentions

  • Ka ako au ki te tirotiro whakaahua mai i te whānui ki te taipitopito.
  • Ka ako au ki te kohi kupu mō te tangata, te wāhi, te mahi me te kare ā-roto.
  • Ka ako au ki te whakamahi i ngā anga rerenga “Kei te…”, “He…” me “E… ana…”.
  • Ka ako au ki te whakarōpū i ōku whakaaro hei whakarite tuhituhi.

Success criteria

  • Ka tuhi au i ngā kitenga e rima mai i te whakaahua.
  • Ka whakamahi au i ngā kupu whakaahua, pērā i te rahi, te tae, te āhua me te nekehanga.
  • Ka kōrero au i ōku whakaaro kia mārama ai taku hoa.
  • Ka whakarōpū au i ōku whakaaro ki raro i ngā pane: tangata, wāhi, mahi, kare ā-roto.

Curriculum links

  • Rautaki Reo — ka whakaaro, ka kōrero mō te kaupapa matua i mua i te tuhituhi.
  • Rautaki Reo — ka mārama haere ki te āhua o te kōwae me te hua o ngā tohu tuhituhi.
  • Āheinga Reo — ka whai whakaaro ki te pūtake o te tuhituhi me te kaipānui.
  • Rautaki Reo — ka mārama ki te ahunga o te tuhituhi, mai i te whakaaro ki te tuhinga.

Lesson structure (60 meneti)

  1. 0–8 min · Tirotiro me te pānui haere. Ka whakaatu te kaiako i te whakaahua whakaohooho me ngā pātai tirotiro, kāore e whakaatu wawe i ngā kupu katoa; ka whakatauira ia i te tirotiro mai i te whānui ki te taipitopito: “He aha te kaupapa matua? He aha ngā taipitopito iti?” Ka tirotiro takitahi ngā ākonga, kātahi ka kōrero takirua mō tētahi mea i kitea e rātou. Ka pānui tahi te karaehe i te rerenga poto kei te taha o te whakaahua, ka rapu i te kupu matua.

  2. 8–20 min · Kohikohi kupu me ngā kitenga. Ka tuhi te kaiako i ngā kōrero a ngā ākonga ki te tūtohi, ka whakamahi i ngā pātai ārahi: “Ko wai?”, “Kei hea?”, “He aha te mahi?”, “Kei te pēhea te kare ā-roto?” Ka whakamahi ngā ākonga i te pepa kohikohi kupu me ngā kitenga ki te tuhi i te rima neke atu o ngā kitenga, ā, ka tā pikitia iti, ka whakamahi tae rānei hei whakaatu i ngā taipitopito. Ka whakatenatena te kaiako i ngā kupu whakaahua, kaua ko te whakaingoa noa iho.

  3. 20–32 min · Whakamātau rerenga ā-waha. Ka whakatauira te kaiako i ngā anga “Kei te oma te kurī”, “He kurī pango”, me “E oma ana te kurī ki te ara”. Ka pānui tahi ngā ākonga i ngā rerenga ki te reo ā-waha, ka whakarongo ki te rere o ngā kupu me te wāhi o te tohutō. Ka mahi takirua, ka kōwhiri i ngā kupu mai i te pepa, ka hanga, ka pānui hoki i ngā rerenga e toru. Ka tuku kōrero whakahoki te hoa: “I mārama taku rongo”, “Me tāpiri pea he kupu mō te wāhi”.

  4. 32–48 min · Whakarōpū whakaaro. Ka whakarite te kaiako i ngā rōpū e rima, kia rima ngā ākonga ki ia rōpū, ā, ka tohatoha i ngā kāri tūranga mō te mahi rōpū hei āwhina i te whai kawenga. Ka hanga ia rōpū i tētahi tūtohi whakaaro ki te pepa nui, me ngā pane “Tangata”, “Wāhi”, “Mahi” me “Kare ā-roto”. Ka whakarōpū ngā ākonga i ā rātou kupu, ka tatau kia kitea mēnā e rima ngā kitenga kua kohia, ā, ka tā pikitia, tohu tae, kararehe rānei hei whakaatu i te tikanga. Ka āwhina te Rōpū Kaiako mā ngā pātai me ngā whakaahua āwhina; ka hanga takitahi te Rōpū Motuhake i tana tūtohi.

  5. 48–55 min · Kōrero whakahoki ki te hoa. Ka whakaatu te kaiako i tētahi tauira kōrero i ngā tauira rerenga me ngā pātai mō te kōrero whakahoki: “Ko taku whakaaro matua…”, “I kite au…”, “E whakapono ana au… nā te mea…”. Ka whakaputa ia ākonga i tētahi whakaaro ki tōna hoa, ka tohu te hoa i te kupu whakaahua tino kaha me te wāhi i whakarōpūhia ai. Ka whakarongo te kaiako ki ngā kōrero, ka tuhi i ngā tauira pai me ngā hapa hei whakatika ā-kaha, ā-ngākau aroha.

  6. 55–60 min · Whakarāpopoto me te ara whakamua. Ka hoki te kaiako ki te kiriata whakamutunga me te whāinga mō te tuhituhi ā muri, ka whakahoki ngā ākonga i te rerenga “I ako au ki te…”. Ka whakaoti ia ākonga i te pepa putanga mō ngā paearu angitū mā te tohu i ngā paearu kua tutuki, ka tuhi: “Ko taku kupu whakaahua tino kaha…”. Ka kohia ngā pepa me ngā tūtohi hei whakamahi i te akoranga e whai ake nei, arā, te hanga rerenga whakaahua mārama.

Resources

  • te kohinga kiriata mō te whakaahua, ngā tauira me te whakakapi
  • te pepa kohikohi kupu me ngā kitenga
  • ngā kāri tūranga mō te mahi rōpū
  • te pepa putanga mō ngā paearu angitū
  • He whakaahua whai kōrero, kotahi mō ia rōpū
  • He pepa nui, he pepa piri, he pene tae
  • He kāri kupu me ngā whakaahua āwhina
  • He papakupu reo Māori
  • He tauira tūtohi whakaaro me ngā tohu tuhituhi

Assessment

  • Ka tirohia e te kaiako te pepa kohikohi kupu: e rima ngā kitenga, he kupu whakaahua, ā, e tika ana te tuhi i te kupu “whakaahua”.
  • Ka whakarongo te kaiako ki ngā rerenga ā-waha me ngā kōrero ki te hoa, ka aromātai i te mārama o te kōrero me te whakamahi i ngā anga rerenga.
  • Ka tirohia ngā tūtohi whakaaro me ngā pepa putanga hei whakatau ko wai e rite ana ki te hanga rerenga whakaahua i te akoranga e whai ake nei.

Differentiation

  • Rōpū Kaiako: Ka whakamahi i ngā pātai kotahi, ngā whakaahua āwhina me ngā tīmatanga rerenga: “Kei te…”, “He…”, “E… ana…”.
  • Kupu Waiwai: Ka whakaingoa i ngā mea kei te whakaahua, ka whakarongo ki te tauira, kātahi ka hanga i tētahi rerenga anga mā te kōwhiri kupu.
  • Rōpū Motuhake: Ka mahi takitahi i te tūtohi, ka whakamahi i ngā kāri kupu, ngā tae me ngā pikitia hei whakaiti i te taumahatanga o te tuhituhi. Ka tukuna he wā poto, he tohutohu kotahi i te wā kotahi, he wāhi noho rangimārie hoki mō te ākonga autistic.
  • Pūkara: Ka tāpiri kupu mō te wā, te wāhi me te kare ā-roto, ka whakamārama hoki he aha i kaha ake ai tētahi kupu whakaahua i tētahi atu. Ka taea e te ākonga te whakaatu i tētahi whakaaro mā te pikitia, mā te kōrero, mā te tuhituhi rānei.

Create Your Own AI Lesson Plan

Join thousands of teachers using Kuraplan AI to create personalized lesson plans that align with Aligned with New Zealand Curriculum in minutes, not hours.

AI-powered lesson creation
Curriculum-aligned content
Ready in minutes

Created with Kuraplan AI

Generated using openai/gpt-5.6-luna

🌟 Trusted by 1000+ Schools

Join educators across New Zealand