Te Raupapa Kupu

Overview

Ka ako ngā ākonga ki te wehewehe i ngā kūoro, ki te tautohu i ngā kupu auau, ki te kite i ngā wāhanga o te kupu, ā, ki te whakaraupapa kupu hei rerenga poto whai tikanga. Ka hono te pānui, te tuhituhi me te kōrero mā ngā mahi takitahi, takirua me ngā rōpū.

Learning intentions

• WALT te wehewehe i ngā kupu ki ngā kūoro.
• WALT te tūhono i te pū ki tōna oro, me te tautohu i ngā kupu e mōhiotia ana.
• WALT te tautohu i ngā wāhanga o ētahi kupu me te whakamārama i tō rātou tikanga.
• WALT te whakaraupapa kupu hei rerenga kōrero poto.
• WALT te kōrero mō te tikanga o tētahi rerenga.

Success criteria

• Ka taea e au te pakipaki me te tatau i ngā kūoro o tētahi kupu.
• Ka taea e au te pānui me te tuhi i ngā kupu kua akona.
• Ka taea e au te wehe i tētahi kupu ki ōna wāhanga, pērā i te pūtake me te kupu āpiti kua akona.
• Ka taea e au te hanga rerenga tika, pērā i: “Kei te oma te kurī.”
• Ka taea e au te whakamārama ko wai, he aha hoki te mahi i roto i taku rerenga.

Curriculum links

• Ngā Kūoro me te Tautohu Kupu — te pānui me te tuhituhi i ngā kūoro, me te tautohu i ngā kupu auau me ngā kupu kaupapa.
• Te Mātai Wetekupu — te mōhio ki te hanga me te hanganga o ngā kupu.
• Te Tātaikupu — te whakaraupapa kupu hei hanga rerenga kōrero.
• Te Kawenga Tikanga Reo — te whakamahi i te reo kia tika ai te tikanga; te whakaputa kupu me ngā rerenga poto e rite ai ōna hiahia.

Lesson structure (60 minutes)

1. 0–5 min · Whakataki me te whakahoki mahara. Ka whakaatu te kaiako i te pikitia o tētahi kurī e oma ana, ā, ka whakamahi i te kiriata whakaoho me te pikitia o te kurī hei pātai: “He aha te mahi a te kurī?” Ka kōrero ngā ākonga ki te hoa, ka tohu rānei ki te pikitia, ka whakahoki kupu pērā i “Kei te oma te kurī.”

2. 5–15 min · Te ako ārahina: kūoro me te tautohu kupu. Ka whakatauira te kaiako i te pakipaki i ngā kūoro o kurī, ngeru, oma, kai, me te tohu i ia wāhanga ki runga i ngā tauira kūoro me ngā kupu auau; ka whakamahara ki te pānui mai i te taha mauī ki te taha matau, me te tūhono i te pū ki te oro. Ka pakipaki, ka pānui ngātahi, ka whai mai takitahi ngā ākonga, ā, ka tautohu i ngā kupu kua mōhiotia.

3. 15–25 min · Mahi takitahi: whakarite kūoro. Ka tohatoha te kaiako i te pepa mahi kūoro, kupu me ngā rerenga. Ka whakarongo ngā ākonga ki tētahi kupu, ka tuhi i ngā rārangi, i ngā ira rānei hei whakaatu i ngā kūoro, kātahi ka tārua, ka pānui hoki i ngā kupu: ka-ki, ku-rī, ne-ru, o-ma. Ka tirotiro te kaiako i te tūhono o te pū ki te oro me te āwhina ā-takitahi.

4. 25–29 min · Whakaoho tinana reo. Ka ārahi te kaiako i tētahi wā poto: kotahi pakipaki mō ia kūoro, kotahi takahi mō ia kupu. Ka whai ngā ākonga i ngā tauira, ā, ka whakahoki i ngā kupu me ngā rerenga poto kia noho kaha tonu te aro.

5. 29–43 min · Mahi rōpū: hanga kupu me te tikanga. Ka whakarōpū te kaiako i ngā ākonga kia rima ngā rōpū tokorima. Ka whakamahi ngā rōpū i ngā kupu me ngā wāhanga o te te wāhanga hanga kupu me te kōwae rerenga hei hono i te pūtake ki te wāhanga e tika ana, pērā i oma + ana → omana? Ka āta whakatika te kaiako: mō tēnei akoranga, whakamahia ngā tauira kua whakaritea, pērā i kai + ana → kaiana? Me kaua e hanga kupu horihori; whakamahia kē ngā kupu whai tikanga kua whakaaturia: kei, te, oma, kurī, ki, te, kura. Ka kōrero ngā rōpū mō te tikanga o ia kupu, kātahi ka whakaraupapa i ngā kupu hei rerenga: “Kei te oma te kurī.”, “Kei te kai te ngeru.”, “Kei te haere ki te kura.” Ka pānui ngā rōpū i ā rātou rerenga.

6. 43–53 min · Tuhituhi me te kōrero takirua. Ka whakaatu te kaiako i ngā tohutohu hanga rerenga me ngā tauira: ko wai? kei te aha? kei hea? Ka kōwhiri ia ākonga i tētahi pikitia, ka tuhi i tētahi rerenga poto ki te pepa mahi, ka pānui ki tana hoa. Ka tirohia e te hoa te tīmatanga pūmatua, te raupapa kupu, te wāhi mokowā me te ira. Ka kōrero ngā ākonga mō te tikanga: “Ko wai te mahi?” me “He aha te mahi?”

7. 53–60 min · Plenary me te aromatawai. Ka tono te kaiako kia pānui mai ngā ākonga tokowhā, tokorima rānei i tētahi kupu me tētahi rerenga. Ka whakamahi ngā ākonga i ngā poro pepa putanga tirohanga rama hei tohu: KĀKĀRĪKI — ka taea e au; KŌWHІ — kei te ako tonu au; KĀKĀ — me āwhina au. Ka kohikohi te kaiako i te pepa mahi, ā, ka tono ia ki ia ākonga kia pānui i tētahi kupu ki a ia, ki te hoa tautoko rānei.

Resources

• te kiriata whakaoho, whakaako me te whakakapi
• te pepa mahi kūoro, kupu, wetekupu me te rerenga
• ngā poro pepa putanga tirohanga rama
• Pikitia o te kurī, te ngeru me te kura
• Pene, pene rākau me ngā papa tuhituhi
• Kupu kua tāia hei whakamahi mā ngā rōpū
• Papa mā, pūrere whakaatu rānei

Assessment

• Ka whakarongo, ka tuhi hoki te kaiako i ngā kitenga mō te pakipaki kūoro, te pānui kupu me te tūhono pū-oro.
• Ka tirohia te pepa mahi: kua tautohua ngā kūoro, kua tuhia ngā kupu, kua tika te raupapa o te rerenga, ā, kua mau te tikanga.
• I te mutunga, ka pānui ia ākonga i tētahi kupu, i tētahi rerenga poto rānei, ka tohu hoki i tōna taumata mā te pepa putanga.

Differentiation

• Mā ngā ākonga e hiahia ana ki te tautoko, ka whakamahi te kaiako i ngā pikitia, ngā tauira kōrero, ngā kupu kua wehea ki ngā kūoro, me te pānui ngātahi. Ka noho ngā ākonga ki te taha o tētahi hoa tautoko, ā, ka iti ake ngā kupu hei mahi.
• Mā ngā ākonga mate pānui, ka whakamahi i te momotuhi mārama, te rahi o te tā, te mokowā nui, ngā pepa kore-piata, me te kōrero ā-waha i mua i te tuhituhi. Kaua e tono kia pānui ā-waha ki te aroaro o te katoa mēnā ka whakapōuri.
• Mā ngā ākonga ako reo, ka whakaako te kaiako i ngā kupu mā te pikitia, te tohu ā-ringa, te whakahua pōturi me te whakahoki kōrero. Ka whakaaetia te tohu, te tuhi, te kōrero rānei hei whakaatu māramatanga.
• Mā ngā ākonga matatau, ka waihanga kia rua, kia toru rānei ngā rerenga mō ngā pikitia rerekē, ka whakarerekē i te kupu mahi, te tangata, te wāhi rānei, ā, ka whakamārama he pēhea te panoni o te tikanga.