Overview
I tēnei akoranga ka ako ngā ākonga o Tau 7–8 ki te hanga reremahi (ngā kīanga mahi) i roto i tētahi reremahi sentence. Ka whakamahia hoki ngā tohu wā (time markers) me te kaimahi (subjects) hei whakaniko i te tū, me te mārama o te rerenga kōrero.
Learning intentions
- WALT hanga reremahi sentence e whai hanganga mārama ana.
- WALT whakamahi tohu wā hei tohu i te wā o te mahi.
- WALT whakauru kaimahi (tētahi tangata/kaupapa e mahi ana) i mua i te reremahi.
- WALT whakarongo, tātari, me te whiriwhiri i ngā rerenga hei whakapai ake i te tikanga me te āhua o te reremahi.
Success criteria
- I can tautuhi te hanganga o tētahi reremahi sentence.
- I can whakamahi tika ngā tohu wā i taku rerenga.
- I can whakauru tika i te kaimahi, ā, ka tū tika te reremahi.
- I can whakatika i taku kīanga kia mārama ai te kaipānui.
Curriculum links
- Te Reo Māori Taumata 4 — Rautaki Reo: ka tukatuka, ka whakahāngai i ngā mōhiohio.
- Te Reo Māori Taumata 4 — Āheinga Reo: ka whai whakaaro ake ki te pūtake o te tuhituhi me te kaipānui.
- Te Reo Māori Taumata 4 — Puna Reo: ka mārama, ka whakamahi i ngā kīanga whakaahua, kīanga whakarite hei whakaniko i te kaupapa.
- Te Reo Māori Taumata 4 — Rautaki Reo: ka whakarongo kia mōhio ai ia me pēhea te arotake, te whakawā, te wetewete i ngā hīkarotanga.
Lesson structure (60 minutes)
- 0–8 min · Ngohe whakamahana (Hook).
Ka tuhi te kaiako i te whārite kupu: Kaimahi + Tohu wā + Reremahi + Kaupapa (optional). Ka kī atu ngā tauira i ngā kupu mahi ka mōhio rātou (e.g., mahi, ako, haere, waiata). Ka tīpakohia e ngā ākonga 2–3 kupu mahi, ka hanga rerenga poto ki te hoa.
- 8–18 min · Whakaako (Direct teach) reremahi sentence.
Ka whakamārama te kaiako i te hanganga:
- Kaimahi (ko wai e mahi ana?)
- Tohu wā (āhea?) — tauira: Ināianei, Inanahi, Āpōpō, Apopo rānei, I tēnei wiki, I te tau…
- Reremahi (he mahi/mahi kuputuhi) — …ka haere/ka ako/ka waiata…
- Kaupapa (he aha mō te mahi?) — i te kura, mō ngā tama, mō te kaupapa… (optional)
Ka whakatakoto te kaiako i 3 tauira rerenga ki te papa, ka tohu i te kaimahi me te tohu wā. Ka tāruarua ngā ākonga i tētahi tauira kotahi, ka tautohu i ngā wāhanga.
- 18–28 min · Ngohe whakarongo me te wetewete.
Ka pānui te kaiako i ngā rerenga 6 (kei roto ngā tohu wā me ngā reremahi). Ka tū ngā ākonga ki te neke (thumbs up/down) mō ia rerenga: tika te hanganga? mōhio te kaimahi? I muri iho, ka tuhi ngā ākonga i te nama rerenga me tētahi whakatikatika poto.
- 28–45 min · Ngohe matua: Reremahi mō te wā o ngā rangatira.
Ka tohatoha te kaiako i te pepa mahi: Queen/King timeline me te whakauru i te kōrero māmā mō:
- Queen Ngā Wai Hono i te Pō: i karaunahia hei Kuini i muri i te matenga o tōna matua, King Tuheitia, i Akuhata i te tau kua pahure.
Ka whai ngā ākonga ki te hanga rerenga reremahi 3–4 mō te wā (ka whakamahi tohu wā) me te kaimahi (ngā wai/kuini/ētahi atu). Ka taea e rātou te whiriwhiri:
- tauira kaimahi: Ko Ngā Wai Hono i te Pō, Ko ngā tāngata o tōna iwi, Ko te whānau, Ngā uri
- tauira tohu wā: I Akuhata, i muri i…, i tēnei tau, i muri tata iho
- reremahi: ka tae atu, ka karakia, ka kōrero, ka arataki, ka whakahaere (tīpakohia e te rōpū)
- 45–55 min · Aromatawai tere (Formative check).
Ka huri ngā ākonga i ā rātou pepa ki tētahi hoa. Ka whakamahi te hoa i tētahi paearu 3-points:
- kua kitea te kaimahi?
- kua tika te tohu wā?
- kei hea te reremahi i roto i te rerenga?
Ka whakahoki kōrero kotahi pai + kotahi whakatikatika.
- 55–60 min · Exit ticket.
Ka tuhi ia ākonga i tētahi rerenga reremahi kotahi (Kaimahi + Tohu wā + Reremahi) mō tētahi kaupapa o te kura (e.g., I tēnei wiki, ka ako…). Ka kohia e te kaiako mō te aromatawai o te wā e whai ake nei.
Resources
- Pepa mahi (timeline māmā me te tuhi rerenga 3–4)
- Pene, kōwhaiwhai/whakaraupapa (highlight pens) mō te tohu wā me te kaimahi
- Papa, pene miramira/markers
- Kāri rerenga (6 tauira rerenga mō te ngohe whakarongo)
- Wāhanga kupu matua: ka… reremahi + rārangi tohu wā
Assessment
- Observations during partner share: tautohu kaimahi/tohu wā/reremahi (formative).
- Marking checklist for the timeline rerenga: 3 paearu (kaimahi, tohu wā, reremahi placement).
- Exit ticket: tētahi rerenga reremahi kotahi e whakaatu ana i te hanganga.
Differentiation
- Tautoko: tīpakohia he rārangi reremahi me ngā tohu wā hei whiriwhiri; hoatu sentence starters pērā i Ko ___, i ___, ka ___ (i ___).
- Tautoko anō: mō ngā ākonga e uaua ana, whakamahia he tauira kotahi hei kape ā-kaute, kātahi ka whakakapi i te kaimahi me te tohu wā.
- Torotoro/Extension mā te hunga tere: whakamahia he reremahi mārama ake (e.g., ka arataki, ka whakarite, ka manaaki) me te taapiri i tētahi kaupapa (optional).
- EAL/SEN: tuku whakaahua iti mō Queen/King/timeline me te tuku wā tuhi i mua i te kōrero ā-waha.
Worksheet (copy-ready)
Akoranga: Reremahi Sentence (Te Reo Māori) — Tau 7–8
Wāhanga A: Tohutohu hanganga
Whakakiia te tauira:
- Kaimahi = ko wai?
- Tohu wā = āhea?
- Reremahi = he aha te mahi?
- Kaupapa (optional) = mō te aha/k hea?
Tauira
- Ko ia, i te kura, ka ako.
Wāhanga B: Kōrero mō te Kuini (māmā)
Kua karaunahia a Queen Ngā Wai Hono i te Pō i muri i te matenga o King Tuheitia i Akuhata i te tau kua pahure.
Tāku mahi: Hanga rerenga reremahi
Hanga 3–4 rerenga mō Queen Ngā Wai Hono i te Pō, kia whai:
- 1 rerenga me tohu wā: Ināianei/I tēnei wiki
- 1 rerenga me tohu wā: I Akuhata
- 1 rerenga me tohu wā: I muri i… / i muri tata iho
- (ōkawatia) 1 rerenga anō ki tō ake kaupapa
Whakamahia ngā reremahi hei tīmatanga (tīpakohia ētahi):
- ka arataki, ka kōrero, ka whakarite, ka manaaki, ka karakia, ka tae atu
Rerenga 1:
Ko Ngā Wai Hono i te Pō, ________, ka __________. (____)
Rerenga 2:
Ko Ngā Wai Hono i te Pō, ________, ka __________. (____)
Rerenga 3:
Ko Ngā Wai Hono i te Pō, ________, ka __________. (____)
Rerenga 4 (optional):
Ko Ngā tāngata/Ngā uri, ________, ka __________. (____)
Wāhanga C: Tirotiro māu anō (checklist)
- He kaimahi kei taku rerenga? (Āe/Kāo)
- He tohu wā i kitea? (Āe/Kāo)
- Kei te tū te reremahi i te wā tika? (Āe/Kāo)
Exit ticket (60 hēkona whakamutunga)
Tuhia 1 rerenga reremahi mō te kura:
Ko ________, i ____________, ka ____________.