Te Tiriti Journey

Horopaki

Ko tēnei te Akoranga Tuatahi i roto i te raupapa akoranga 11 mō ngā ākonga Tau 5 o Aotearoa, e ako ana i raro i te Te Marautanga o Aotearoa (te anga marautanga mō te reo Māori). Ko te taitara o te raupapa ko Te Mōhio ki Te Tiriti o Waitangi. Mā tēnei akoranga e tīmata ai ngā ākonga ki te mōhio ki te horopaki hītori me te hiranga o Te Tiriti o Waitangi, ā, kia tīmata hoki rātou ki te whai whakaaro hōhonu mō te Tiriti me tōna hiranga i ēnei rā.

Rōpū akomanga: 25 ākonga
Te roa o te akoranga: 60 meneti
Kaupapa: Ngā Tikanga-ā-Iwi

---

Ngā Whāinga Ako

I te mutunga o tēnei akoranga, ka taea e ngā ākonga te:

• Mārama he aha te Tiriti, he aha hoki te hiranga o ngā Tiriti i roto i ngā hononga i waenga i ngā iwi, otirā i te horopaki o Aotearoa.
• Whiwhi mōhiotanga taketake mō te horopaki hītori o Te Tiriti o Waitangi.
• Tīmata ki te aroha ki te hiranga o Te Tiriti o Waitangi hei taonga tuku iho i Aotearoa.
• Whakapakari i ngā pūkenga kōrero ā-waha mā ngā kōrero ā-rōpū me te whakawhānaungatanga.

Te Taurite ki Te Marautanga o Aotearoa

• Ngā Whāinga Ako:
  • Te Whakawhitiwhiti Kōrero – Te whakamahi tika i ngā pūkenga o te kōrero me te whakarongo
  • Ngā Tikanga-ā-Iwi – Mōhiotanga ki ngā hītori me ngā tuhinga-a-iwi o Aotearoa
  • Tuakiri, Ahurea me te Whakahaere – Aro ki te mana me ngā tikanga Māori me te ao Māori
• Ngā Uara: Manaakitanga, Whanaungatanga
• Ngā Pūmanawa Ako:
  • Te whakamahi i te reo, ngā tohu, me ngā tuhinga (reo ā-waha me ngā kōrero)
  • Te hono ki ētahi atu (kōrero ā-rōpū me te tiritiri whakaaro)
  • Te whai wāhi me te whai wāhi ki ngā horopaki pāpori me ngā ahurea

---

Ngā Rauemi e Hiahiatia Ana

• Pepa nui, papa mā rānei
• Māraka
• Whakaahua o Aotearoa i ngā wā o mua, te hui a te Māori me te Pākehā, me te hainatanga o te Tiriti
• He kōrero poto, māmā hoki mō te Tiriti (hei āwhina mō ngā ākonga)
• Ngā pepa piri iti, kāri rānei mō ngā whakaaro a ia ākonga
• Kete hei kohi whakaaro me ngā pātai

---

Te Whakaraupapa Akoranga

1. Whakawhanaungatanga / Whakataki (10 meneti)

• Te Take: Hei whakatū i te hononga me te wāhi haumaru, whai wāhi hoki — he mea nui i Te Marautanga o Aotearoa. Hei hono i ngā ākonga ki te kaupapa mā te hono ki ō rātou mōhiotanga me ō rātou tuakiri.
• Mahi:
  • Karakia/whakataukī hei tīmata i te wairua o te akoranga.
  • Whakamāramahia te kaupapa o te rā: "I tēnei rā, ka tīmata tātou ki te ako mō tētahi tuhinga tino hira mō Aotearoa e kīia nei ko Te Tiriti o Waitangi, he oati i waenga i te tangata whenua (Māori) me te Karauna (kāwanatanga)."
  • Porowhita kōrero poto: Pātai ki ngā ākonga mēnā kua rongo rātou i Te Tiriti o Waitangi, i tētahi Tiriti rānei. He aha tā rātou whakaaro mō te Tiriti? Tuhia ngā whakaaro ki runga i te pepa nui.

2. Whakamārama – He aha te Tiriti? (15 meneti)

• Te Take: Hei whakamārama i ngā kupu matua me ngā ariā; kia māmā te ako, kia whai horopaki hoki.
• Mahi:
  • Ka whakamāramahia e te kaiako, mā te reo māmā, he aha te Tiriti: "He momo oati motuhake te Tiriti i waenga i ngā tāngata, i ngā rōpū rānei."
  • Whakaaturia ngā whakaahua mō ngā Tiriti o te ao, ā, ka aro ki Te Tiriti o Aotearoa.
  • Pānuitia, kōrerotia rānei he kōrero mō te hainatanga o Te Tiriti o Waitangi, e whakaatu ana i tōna hiranga hei oati motuhake hei tiaki i ngā hononga me te whenua.
  • Whakamahia he rārangi wā, he whakaaturanga hei whakaatu i te wā o te kaupapa i roto i te hītori.

3. Kōrero ā-Rōpū – He aha te Hiranga o ngā Tiriti? (20 meneti)

• Te Take: Hei whakawhānui i te māramatanga o ngā ākonga mā te reo ā-waha me ngā whakaaro tiritahi. Hei whakawhanake i ngā pūmanawa whakaaro, hononga, me te whai wāhi.
• Mahi:
  • Wehea te akomanga ki ngā rōpū e rima.
  • Homai ngā pātai hei ārahi i te kōrero: "He aha te take i hanga ai e te tangata ngā oati pēnei?"; "Me pēhea te āhua mēnā kāore e puritia ngā oati?"; "Me pēhea te āwhina o te Tiriti, ā, he aha te hiranga mō te iwi o tētahi whenua?"
  • Tuhi ngā rōpū i ngā kaupapa matua ki tētahi pepa nui, ka hoki mai ki te porowhita hei kōrero ā-waha.
  • Ka ārahi te kaiako i te kōrero, ka hono i ngā whakaaro o ngā ākonga ki te kaupapa o Te Tiriti: te tiaki i te tangata, te whenua, me ngā hononga.

4. Whakaataaro me te Whakakotahitanga (10 meneti)

• Te Take: Hei akiaki i ngā ākonga ki te whakaaroaro mō ngā mea hou i akona, me te hono ā-tinana.
• Mahi:
  • Tuhi, tuhi rānei ngā ākonga i tētahi mea i akona e rātou, tētahi pātai rānei mō Te Tiriti ki runga i tētahi pepa piri, kāri rānei.
  • Whakaritea ēnei ki roto i te kete/tahi hei arotake mō ngā akoranga ā muri ake, hei whakautu mā te kaiako hoki.
  • He kōrero poto ā-whānui mō ētahi o ngā whakaaro me ngā pātai.

5. Kati (5 meneti)

• Whakawātea (karakia whakamutunga, waiata rānei) hei whakamutu i te wā me te whakaatu i te manaakitanga.
• Ka whakarāpopototia e te kaiako ngā akoranga matua: "I tēnei rā, i ako tātou he aha te Tiriti, ā, he aha te hiranga o Te Tiriti o Waitangi mō tātou katoa e noho ana i Aotearoa."

---

Aromatawai me te Urupare

• Aromatawai ā-āhua:
  • Ka mātakitaki te kaiako i ngā kōrero ā-rōpū, e kite ana i te māramatanga o ngā ariā Tiriti me te āhei ki te kī atu i ō rātou whakaaro ā-waha.
  • Arotakehia ngā tuhinga whakaaro/pātai a ngā ākonga hei ine i te whai wāhi me te māramatanga.
• Ngā Mahi Ake:
  • Whakamahia ngā pātai a ngā ākonga hei whakarite i ngā akoranga e whai ake nei o te raupapa.
  • Whakatenatena kia whānui ake te kupu mō ngā tikanga Māori me te reo Tiriti i ngā akoranga e haere ake nei.

---

Whakarerekētanga me ngā Take Ako

• Whakamahia ngā rautaki reo ā-waha me ngā tohu hor