Te Tirotiro me te Māramatanga

Overview

Ko tēnei te akoranga tuatahi o te raupapa “Te Reo Rangatira: Pānui me Tuhituhi”. Ka whakamahi ngā ākonga i tētahi tuhinga ataata mō te taiao, pērā i te tiaki manu, hei matapae, hei kimi i te kaupapa matua, hei tautohu i ngā kōrero tautoko me ngā kupu hou. Ka hono te pānui haere, te kōrero ā-waha me te tuhituhi poto.

Learning intentions

• Ka ako au ki te tirotiro i ngā pikitia, ngā tohu tuhituhi me te tuhinga.
• Ka ako au ki te kimi i te kaupapa matua.
• Ka ako au ki te kimi i ngā kōrero tautoko e rua.
• Ka ako au ki te whakamahi taunakitanga me ngā kupu hou hei tautoko i taku whakautu.

Success criteria

• Ka taea e au te tautohu i te kaupapa matua.
• Ka taea e au te kimi i ngā kōrero tautoko e rua.
• Ka taea e au te whakamārama i te hononga o te whakaahua me te tuhinga.
• Ka taea e au te whakamahi tika i ngā kupu hou: taiao, tiaki, pānga, take, hua, taunakitanga.

Curriculum links

• Ka aro atu ki te pūtake o te tuhinga me te kaipānui.
• Ka pānui wahangū i ētahi wā.
• Ka pānui kia mārama ai ki te tikanga matua o te pānui.
• Ka whai whakaaro ki ngā pikitia me ngā tohu tuhituhi, ā, ka tika tana whai haere i ngā kupu e pānui ai ia i runga i te mārama.

Lesson structure (60 minutes)

1. 0–5 min · Powhiri me te whāinga. Ka whakatau te kaiako i te akomanga, ka whakahaere i te karakia, ka whakaatu i te whāinga me ngā paearu ki runga i ngā kiriata whakataki me ngā whāinga ako. Ka pānui ngātahi ngā ākonga i te whāinga, ka whakahua i ngā kupu kaupapa matua me taunakitanga, ā, ka whakarite i ō rātou hinengaro.

2. 5–15 min · Tirotiro me te matapae. Ka whakaatu te kaiako i te whakaahua matua me te tuhinga ataata mō tētahi kaupapa taiao, pērā i te tiaki manu, mā te whakaahua matau me ngā pātai matapae; ka pātai, “He aha ngā mea ka kitea? He aha pea te kaupapa?” Ka tirotiro takitahi ngā ākonga, ka tuhi i ngā kitenga ki te pepa mahi tirotiro me te matapae, kātahi ka kōrero takirua.

3. 15–25 min · Tauira pānui. Ka pānui wahangū te kaiako i tētahi wāhanga, ka tauira i te kimi i te kōrero matua me te tohu i tētahi taunakitanga; ka whakaatu i te whakaaro “Ko te kaupapa matua…, nā te mea…”. Ka whakaako, ka whakahāngai i ngā kupu taiao, tiaki, pānga, take, hua, taunakitanga mā ngā whakaahua me ngā rerenga tauira. Ka pānui ngātahi ngā ākonga i te wāhanga, ka miramira i te kōrero matua me ngā taunakitanga e rua ki te pepa mahi.

4. 25–45 min · Teihana pānui me te tuhituhi. Ka whakarite te kaiako i ngā rōpū e whā, ka tuku tohutohu ki ngā teihana mā ngā tohutohu teihana me te karaka ataata. Ka mahi ngā ākonga mō te 5 meneti i ia teihana:

• Rōpū Kaiako: Ka pānui ārahi, ka whakautu i ngā pātai āwhina: “He aha te mea nui? He aha te taunakitanga?”
• Rōpū Motuhake: Ka kimi i te kaupapa matua me ngā kōrero tautoko e rua ki te pepa mahi.
• Kupu Waiwai: Ka whakarite i ngā kupu me ngā whakaahua, kātahi ka hanga rerenga kōrero.
• Arapū o te Rā: Ka tirotiro i te kupu taunakitanga, ka rapu i te tīmatanga, te oro me tētahi rerenga whakamahi.

Ka tuhi ia ākonga i tētahi whakautu poto, ā, ka pānui haere ki tana hoa hei tirotiro i te mārama.

5. 45–53 min · Huihuinga taunakitanga. Ka kohikohi te kaiako i ngā whakautu ki te papamā, ka pātai, “He aha te pānga o te whakaahua ki te kaupapa?” Ka whakamārama ā-waha ngā ākonga i tētahi taunakitanga mā te anga rerenga “E mōhio ana au nā te mea…”. Ka whakatika tahi i ngā kupu hou me ngā whakaaro, ā, ka whakawhānui ngā ākonga i tētahi whakautu mā te kupu take me te hua.

6. 53–60 min · Exit ticket me te whakaaro huritao. Ka tuku te kaiako i ngā pepa whakaputa hei aromatawai i ngā paearu angitū. Ka tuhi ngā ākonga: “Ko te kaupapa matua…” me “Ko taku taunakitanga…”, ka tāpiri i tētahi kupu hou, ā, ka whakaoti i te pātai “He aha te mea i āwhina i ahau kia mārama?” Ka kohikohi te kaiako i ngā pepa hei whakamahere i te akoranga e whai ake nei.

Resources

• te kiriata whakataki, whakaahua, tauira pānui, tohutohu teihana me ngā pātai plenary
• te pepa mahi tirotiro me te matapae
• Tuhinga ataata mō te tiaki manu, te taiao rānei
• Kape tuhinga mō ia ākonga
• Kāri kupu me ngā whakaahua
• Pepa A3
• Miramira
• Papamā me ngā pene
• Rārangi aromatawai
• Pene, pene rākau me ngā karaka ā-kiriata

Assessment

• I ngā wāhanga tirotiro, pānui me ngā teihana, ka whakamahi te kaiako i te rārangi aromatawai hei tirotiro i te tautohunga kaupapa, ngā kōrero tautoko, te hononga o te whakaahua me te tuhinga, me te whakamahi kupu.
• Ka whakarongo te kaiako ki ngā kōrero takirua, ngā whakautu ā-waha me te pānui haere, ka tuhi kōrero mō ngā ākonga e hiahia ana ki te āwhina.
• Ka aromātaihia te pepa mahi me te exit ticket: kua tautohua te kaupapa matua, kua whakamahia tētahi taunakitanga tika, kua whakamahia hoki tētahi kupu hou.

Differentiation

• Rōpū Kaiako: Ka whakamahi i te pānui ārahi, ngā whakaahua, ngā pātai kotahi-ki-te-kotahi me ngā rerenga tīmatanga. Ka wāwāhia te tuhinga kia poto, kia mārama.
• Tautoko reo, SEN me te ākonga autistic: Ka whakaatu i te raupapa mahi ki runga i ngā kiriata, ka whakamahi i te karaka ataata, ngā kōwhiringa whakautu, te wā whakamātau takitahi me te hoa pono. Ka āhei te ākonga ki te tohu, ki te tuhi, ki te kōrero rānei.
• EAL: Ka whakamahi i ngā kupu me ngā whakaahua, te whakahua ngātahi, te tauira rerenga me te whakamārama i te reo kāinga ina hiahiatia.
• Pūkara: Ka tuhi he whakautu roa e whakamārama ana i te pānga o te whakaahua ki te kaupapa, me te hononga o te take me te hua.