Te Tīmatanga o Ngā Kōrero

Overview

Ko tēnei te akoranga tuatahi o te waeine 20-akoranga, Exploring Māori Stories. Ka tūhura ngā ākonga i te hiranga o ngā kōrero Māori ki te tuakiri, ki te mātauranga, ki te hapori hoki. Ka hangaia he pātai aronga hei tīmatanga mō tētahi tūhuratanga ā muri ake, ā, ka whai whakaaro ki te mana o te kōrero, te horopaki me ngā tirohanga rerekē.

Learning intentions

• WALT tūhura i te wāhi o ngā kōrero Māori ki te ao Māori me Aotearoa.
• WALT tautohu i ngā kaupapa, ngā uara me ngā tirohanga kei roto i tētahi kōrero.
• WALT whakamahi i ngā taunakitanga hei whakamārama i te hiranga o tētahi kōrero.
• WALT waihanga pātai aronga mō te tūhuratanga o tētahi kōrero Māori.

Success criteria

• Ka taea e au te whakamārama he aha i whai tikanga ai tētahi kōrero Māori.
• Ka taea e au te tautohu i tētahi kaupapa, uara, tirohanga rānei mai i te kōrero.
• Ka taea e au te whakamahi i tētahi tauira hei tautoko i taku whakaaro.
• Ka taea e au te waihanga i tētahi pātai aronga e pā ana ki te hiranga o te kōrero.

Curriculum links

• Te tūhura i tētahi huihuinga, wāhi rānei o mua e whai tikanga ana ki ngā tāngata o Aotearoa: te whakarite pātai, te kohi taunakitanga, te whai whakaaro ki te pono me te whaihua o ngā puna kōrero.
• Te auaha i tētahi wāhanga o tētahi tūmomo Te Ao Haka: te tātari i te reo, te tirohanga, te āhua o te tangata me ētahi atu huānga o te whakaaturanga kōrero.
• Te whakaatu kōrero, whakaaro me ngā whakatau: te kōrero ā-waha i ngā whakaaro i runga i te tika o te reo me te hāngai ki te hunga whakarongo.

Lesson structure (60 minutes)

1. 0–7 min · Kupu whakaoho. Ka whakatuwhera te kaiako i ngā kiriata whakaoho me te pātai matua, ka whakaatu i tētahi whakaahua tohu, pātai hoki: “He aha te take me tiaki, me tuku tonu ngā kōrero Māori?” Ka whakaaro takitahi ngā ākonga, kātahi ka kōrero ki te hoa, me te tuhi i tētahi kupu matua ki te papa.

2. 7–17 min · Whakawhiti mātauranga. Ka whakamahi te kaiako i ngā kiriata whakamārama mō ngā momo kōrero Māori, hei whakamārama i te hononga o te pūrākau, te whakapapa, te whenua, te tūrangawaewae, te tikanga me te tuakiri. Ka whakapuaki ngā ākonga i ngā momo kōrero kua rangona e rātou, me te wehewehe i te “kōrero hei whakangahau” me te “kōrero hei kawe mātauranga”, me te mōhio ka taea e tētahi kōrero te mahi i ngā mea e rua.

3. 17–30 min · Pānui me te whakarongo. Ka tuku te kaiako i tētahi putanga poto, kua tika te horopaki, o tētahi pūrākau e mōhiotia ana, pērā i a Māui me te rā, me te whakamārama i te mana o te kōrero me ngā tikanga e pā ana ki te tuku. Ka pānui, ka whakarongo rānei ngā ākonga mā te pepa tātari kōrero Māori, ka tohu i ngā kupu, ngā mahi me ngā wāhanga e whakaatu ana i te kaupapa, te uara, te tirohanga me te hononga ki te tangata, ki te whenua rānei.

4. 30–43 min · Tātari ā-rōpū. Ka whakarōpū te kaiako i ngā ākonga kia rima ngā rōpū, tokorima ki ia rōpū, ā, ka whakaatu i ngā pātai tātari ki ngā kiriata tohutohu mō te mahi ā-rōpū. Ka kōrero ia rōpū mō tētahi o ēnei: He aha te ako matua? Ko wai ngā tirohanga e rangona ana? Ko wai kāore pea e rangona ana? He aha te hononga ki te ao o ēnei rā? Ka tuhi ngā ākonga i ngā taunakitanga mai i te kōrero me tētahi whakamārama, kaua ko te whakarāpopoto noa iho.

5. 43–53 min · Pātai aronga. Ka tauira te kaiako i te panoni i tētahi pātai whānui, “He aha a Māui?”, hei pātai tūhura hōhonu ake, “He pēhea te whakaatu a te pūrākau i te māia me te whanaungatanga o te tangata ki te ao?” Ka waihanga takitahi ngā ākonga i ngā pātai e rua ki te te wāhanga waihanga pātai aronga, ka kōwhiri i te pātai pai rawa atu me te whakamārama he aha i whai hua ai mō tētahi tūhuratanga.

6. 53–60 min · Whakapakari me te aromatawai putanga. Ka whakahaere te kaiako i tētahi whakawhitinga tere, ā, ka hoki ki ngā kiriata plenari me ngā paearu angitu. Ka tuku ia ākonga i tētahi whakautu poto: “He mea nui tēnei kōrero nā te mea…”, me tētahi taunakitanga, me tētahi pātai e hiahia ana rātou ki te rangahau i ngā akoranga e whai ake nei.

Resources

• te huinga kiriata mō te akoranga katoa
• te pepa tātari me te waihanga pātai aronga
• He putanga kua whakamanahia, kua horopaki tika te whakaatu, o tētahi pūrākau Māori
• He putanga oro o te kōrero mō ngā ākonga e pai ake ana te whakarongo
• Papa mā, pene, me ngā taputapu tuhi
• He papakupu reo Māori, ā-ipurangi, ā-pukapuka rānei

Assessment

• Ka tirotiro te kaiako i ngā tuhinga a ngā ākonga, me te rapu i te hononga i waenga i te taunakitanga me te pātai.
• Ka whakarongo te kaiako ki ngā kōrero ā-rōpū hei aromatawai i te whakamahi kupu pērā i te kaupapa, te uara, te tirohanga, te horopaki me te hiranga.
• Ko te putanga he whakamātautau poto: he whakamārama kotahi, he taunakitanga kotahi, me tētahi pātai aronga. Ka whakamahia hei whakamahere i te akoranga tuarua.

Differentiation

• Ka tukuna ngā rerenga tīmatanga: “He mea nui tēnei kōrero nā te mea…”, “Ko te taunakitanga e whakaatu ana…”, “Ko tētahi tirohanga kei roto ko…”.
• Mā ngā ākonga e hiahia tautoko ka whakamahi i te putanga oro, te pānui takirua, te tuhinga kua nui te mokowā, te momotuhi mārama, me te pepa kua wehea ngā mahi ki ngā wāhanga poto.
• Ka whakamārama te kaiako i ngā kupu matua mā te tauira me te pikitia, kaua mā te whakamāori kupu-kupu noa iho. Ka āhei ngā ākonga ki te tuku whakaaro ā-waha i mua i te tuhi.
• Mō ngā ākonga matatau, me whakataurite i ngā tirohanga e rua, me te waihanga i tētahi pātai e rapu ana i ngā puna kōrero maha, i ngā take pono rānei o te taunakitanga.

Extension

• Rapua he putanga kē o te pūrākau mai i tētahi puna pono, ka tuhi i ngā ritenga me ngā rerekētanga o te tirohanga.
• Tuhia he kōrero ā-waha kotahi meneti e whakamārama ana he pēhea te whai take o te pūrākau ki ngā rangatahi o Aotearoa i ēnei rā.