Hero background

Te Tuhinga Whakaahua Motuhake

Te Reo Māori • 60 • 25 students • Created with AI following Aligned with New Zealand Curriculum

Download now

Free PDF · we'll email you a copy

Te Reo Māori
60
25 students
7 August 2026

Teaching Instructions

This is lesson 10 of 10 in the unit "Te Reo Rangatira: Pānui me Tuhituhi". Lesson Title: Tuhituhi 5: Te Tuhinga Whakaahua Motuhake Lesson Description: Ngā taipitopito: Te Kura Māori o Porirua | Tau 4 | Wāhanga 3, 2026 | 60 meneti | 25 ākonga | TUHITUHI. Whāinga Paetae: Ka whakamahere, ka tuhi, ka whakatika, ka whakaputa hoki te ākonga i tētahi tuhinga whakaahua motuhake, ā, ka huritao ki tana whanaketanga. Whāinga Ako: Ka whakamahi au i ngā rautaki kohikohi whakaaro, hanga rerenga, hanga kōwae, whakatika me te whakaputa hei whakaatu i tōku reo. Paearu Angitū: He mahere tōku; he tīmatanga, he kōwae whai kiko, he whakakapi tōku; he kupu whakaahua me ngā kupu honohono; kua whakatikahia te tohutuhi; kua whakaputaina kia mārama; kua tuhia he huritao.

Ngā Rauemi: Whakaahua kōwhiringa, tūtohi whakamahere, tauira tuhinga, rārangi aromatawai, papakupu, pepa whakaputa, taputapu matihiko mēnā e wātea ana.

Te raupapa ako:

KaiakoĀkonga
0–7Whakamārama i te mahi motuhake, te kaupapa me ngā paearu.Kōwhiri whakaahua me te whāinga whaiaro.
7–17Whakaatu tauira whakamahere; whakahoki kupu mō ngā whakaaro.Kohikohi kupu, waihanga mahere kōwae.
17–35Aroturuki, hui takitahi; āwhina mā ngā pātai, kaua e tuhi mā te ākonga.Tuhia te tauira tuatahi motuhake.
35–47Whakamaumahara i te whakatika me te whakaputa; tuku rārangi tirotiro.Whakatika takitahi, arotake hoa mēnā kua oti.
47–55Ārahi i te whakaputa me te whakarite whakaaturanga.Tuhia te putanga whakamutunga, tāpiri taitara/whakaahua.
55–60Whakahaere huritao me te whakanui i te ahunga whakamua.Pānui wāhanga, whakaoti huritao: kaha, wero, whāinga.

Ngā mahi rerekē: Rōpū Kaiako: Hui poto mō te whakamahere me te hanga rerenga; whakamahi kupu āwhina. Rōpū Motuhake: Whakamahere, tuhi, whakatika, whakaputa takitahi. Kupu Waiwai: Kōwhiri kupu mai i te papakupu me ngā anga rerenga; ka tuhi i tētahi kōwae poto. Arapū o te rā: Kōwhiria he kupu matua, tuhia kia tika, whakamahia ki te tuhinga. Pūkara: Tuhia ngā kōwae e rua, whakamahia ngā taipitopito ā-kare ā-roto, ā-tinana, ā-taiao, me tētahi whakakapi whai whakaaro.

Aromatawai: Aromatawai whakarapopototanga mā te paearu: whakamahere, kiko me te whakaahua, hanganga kōwae, reo me ngā kupu honohono, tohutuhi, whakatika, whakaputa me te huritao. Kohikohia ngā tauira tuatahi me ngā putanga whakamutunga hei whakaatu i te ahunga whakamua. Katinga/whakaaro huritao: Whakaaturanga poto, kōrero ā-hoa, me te tuhi “Ko taku reo kua whanake nā te…”. Te ako ā muri: Whakamahia ngā kōrero aromatawai hei whakarite i te whāinga pānui, tuhituhi mō te Wāhanga 4.

Overview

He akoranga whakamutunga tēnei o te wāhanga “Te Reo Rangatira: Pānui me Tuhituhi”. Ka whakamahere, ka tuhi, ka whakatika, ka whakaputa hoki ngā ākonga i tētahi tuhinga whakaahua motuhake mō tētahi whakaahua kararehe, toi rānei, ā, ka huritao ki te whanaketanga o tō rātou reo.

Learning intentions

  • Ka whakamahi au i ngā rautaki kohikohi whakaaro hei whakamahere i taku tuhinga.
  • Ka hanga au i ngā rerenga me ngā kōwae whai kiko hei whakaahua i tētahi kaupapa.
  • Ka whakamahi au i ngā kupu whakaahua, ngā kupu honohono me te tohutuhi tika.
  • Ka whakatika, ka whakaputa, ka huritao hoki au ki taku tuhinga.

Success criteria

  • He mahere tōku me te raupapa o ōku whakaaro.
  • He tīmatanga, he kōwae whai kiko, he whakakapi tōku.
  • Kua whakamahia e au ngā kupu whakaahua me ngā kupu honohono.
  • Kua whakatikahia taku tohutuhi, kua whakaputaina kia mārama, ā, kua tuhia he huritao.

Curriculum links

  • Ka whakarōpū i ngā whakaaro e ōrite ana, e hāngai ana ki roto i tētahi mahere tuhituhi, kia kitea ai te noho raupapa mai o te tuhinga.
  • Ka whai whakaaro ake ki te pūtake o te tuhituhi me te kaipānui.
  • Ka whakamahi i ngā āhuatanga o te reo tuhi hei whakaniko i te tuhinga me te akiaki i te kaipānui kia whai whakaaro ki te kaupapa.
  • Ka whakaaro ake, ka kōrero ake mō te kaupapa matua i mua i te tuhituhi.

Lesson structure (60 minutes)

  1. 0–7 min · Kupu whakaoho me te whāinga. Ka whakaatu te kaiako i te raupapa o te akoranga ki ngā kiriata whakataki me ngā paearu angitū, ka whakamārama i te mahi motuhake me te kaipānui: “He aha tāu e hiahia ana kia kite, kia rongo hoki te kaipānui?” Ka kōrero ngā ākonga ki te hoa, ka kōwhiri i tētahi whakaahua kararehe, toi rānei, ka tuhi i tētahi whāinga whaiaro.

  2. 7–17 min · Pānui haere me te whakamahere. Ka pānui tahi te kaiako me ngā ākonga i te tauira tuhinga ki te tauira tuhinga me ngā pātai pānui haere, ka tohu i te tīmatanga, ngā taipitopito me te whakakapi; ka whakaatu hoki i te tūtohi whakamahere. Ka whakamahi ngā ākonga i te tūtohi whakamahere me te tauira tuhituhi hei kohikohi kupu mō te āhua, te tae, te nekehanga, te kare ā-roto, te taiao me ngā oro, kātahi ka whakaraupapa i ngā whakaaro ki ngā kōwae.

  3. 17–35 min · Tuhituhi motuhake. Ka whakamahara te kaiako ki ngā anga rerenga, pērā i “Kei te kite au…”, “He rite ki…”, “Nā reira…”, ā, ka hīkoi ki te tirotiro; i ngā hui takitahi, ka pātai “He aha te mea nui?” me “He aha te kupu e tino whakaahua ana?”, kaua e tuhi mā te ākonga. Ka tuhi ngā ākonga i te tauira tuatahi, ā, ka whakauru i ngā taipitopito ā-kare ā-roto, ā-tinana, ā-taiao. Ka pānui wahangū, pānui ā-waha rānei rātou i ā rātou rerenga hei tirotiro i te rere o te reo.

  4. 35–47 min · Whakatika me te arotake. Ka whakamahi te kaiako i ngā kiriata whakatika me te rārangi tirotiro hei tauira i te tirotiro kotahi mea i ia wā: te tīmatanga o te rerenga, te tohutuhi, te kupu honohono, me te mārama o te kōwae. Ka whakatikatika takitahi ngā ākonga, ā, mēnā kua oti, ka pānui ki tētahi hoa mō tētahi kōrero whakamana me tētahi whakaaro whakapai.

  5. 47–55 min · Whakaputa me te whakaaturanga. Ka whakaatu te kaiako i te tauira whakaputa ki ngā tohutohu whakaputa me te tauira whakamutunga, ka whakamahara kia tika te tuhi, kia kitea te taitara, kia pai hoki te whakatakotoranga toi. Ka tuhi ngā ākonga i te putanga whakamutunga ki te pepa whakaputa, ki te taputapu matihiko rānei, ka tāpiri i te taitara me tētahi tānga, tauira tae, whakaahua rānei e hāngai ana ki te tuhinga.

  6. 55–60 min · Pānui, huritao me te whakanui. Ka tono te kaiako kia pānui ētahi ākonga i tētahi wāhanga, ka ārahi i te kōrero ā-hoa, ā, ka whakaatu i te pānui huritao hei kōwhiringa pātai mō te kati. Ka tuhi ngā ākonga: “Ko taku reo kua whanake nā te…”, me te whakaingoa i tētahi kaha, tētahi wero, me tētahi whāinga mō te pānui, tuhituhi rānei i te Wāhanga 4.

Resources

  • te kiriata akoranga katoa mō te whakataki, tauira, tohutohu me te kati
  • te tūtohi whakamahere me te rārangi tirotiro tuhituhi
  • Whakaahua kōwhiringa mō ngā kararehe, toi me ngā wāhi taiao
  • Tauira tuhinga whakaahua motuhake
  • Papakupu me ngā anga rerenga
  • Pepa whakaputa, pepa tuhi, pene me ngā pene tae
  • Pukamahi, taputapu matihiko mēnā e wātea ana
  • Rārangi aromatawai a te kaiako

Assessment

  • Ka kohikohi te kaiako i te mahere me te tauira tuatahi, ka tirotiro i te raupapa o ngā whakaaro, te hanga rerenga, te hanga kōwae me te whakamahi kupu whakaahua.
  • Ka aromatawai te putanga whakamutunga mā te kiko me te whakaahua, te hanganga, ngā kupu honohono, te tohutuhi, te whakatika me te whakaputa kia mārama.
  • Ka kohia te huritao whakamutunga hei tohu i te mōhio o te ākonga ki tōna whanaketanga me tana whāinga mō muri.

Differentiation

  • Rōpū kaiako: Hui poto mō te whakamahere me te hanga rerenga; whakamahia ngā whakaahua, ngā kupu āwhina me ngā anga rerenga.
  • Rōpū motuhake: Mahia ngā wāhanga katoa takitahi, me ngā tirohanga poto a te kaiako i ngā whakawhitinga mahi.
  • Kupu Waiwai: Kōwhiria ngā kupu mai i te papakupu, whakamahia ngā anga rerenga, ā, ka tuhi i tētahi kōwae poto me te rerenga whakakapi.
  • Pūkara: Tuhia kia rua ngā kōwae, whakamahia ngā taipitopito ā-kare ā-roto, ā-tinana, ā-taiao, me tētahi whakakapi whai whakaaro.
  • Mā te ākonga autistic e kōwhiri te whakaahua, te wāhi mahi me te huarahi whakaputa; whakamahia he arapū mārama, he karaka kitea, he wā whakatā poto, me te pānui ā-waha hei tautoko. Ka taea te hono ki te pāngarau mā te tatau i ngā taipitopito, te whakaraupapa i ngā wāhanga, me te tatau kupu; ka hono ki te toi mā te tānga me te kōwhiringa tae.

Create Your Own AI Lesson Plan

Join thousands of teachers using Kuraplan AI to create personalized lesson plans that align with Aligned with New Zealand Curriculum in minutes, not hours.

AI-powered lesson creation
Curriculum-aligned content
Ready in minutes

Created with Kuraplan AI

Generated using openai/gpt-5.6-luna

🌟 Trusted by 1000+ Schools

Join educators across New Zealand