Hero background

Te Whai Māramatanga

Te Reo Māori • 60 • 25 students • Created with AI following Aligned with New Zealand Curriculum

Download now

Free PDF · we'll email you a copy

Te Reo Māori
60
25 students
7 August 2026

Teaching Instructions

This is lesson 5 of 10 in the unit "Te Reo Rangatira: Pānui me Tuhituhi". Lesson Title: Pānui 5: Te Whai Māramatanga Motuhake Lesson Description: Ngā taipitopito: Te Kura Māori o Porirua | Tau 4 | Wāhanga 3, 2026 | 60 meneti | 25 ākonga | PĀNUI. Whāinga Paetae: Ka pānui takitahi te ākonga i tētahi tuhinga ataata, ka whakautu mā ngā taunakitanga, ka huritao ki tana ako. Whāinga Ako: Ka whakamahi au i ngā rautaki pānui katoa hei whakaatu i tōku māramatanga. Paearu Angitū: Ka matapae au; ka tautohu i te kaupapa; ka kimi taunakitanga mai i te whakaahua me te tuhinga; ka whakamārama i aku whakautu; ka arotake i taku mahi.

Ngā Rauemi: Tuhinga ataata aromatawai, pātai, tūtohi rautaki, papakupu, pepa whakautu, rārangi paearu.

Te raupapa ako:

KaiakoĀkonga
0–7Whakamārama i te mahi, ngā paearu me te mana motuhake.Whakarite taputapu me te whāinga whaiaro.
7–12Whakaatu whakaahua me te tuku wā matapae.Matapae, tuhi taunakitanga ataata.
12–38Aroturuki puku; tautoko anake ina tonoa.Pānui takitahi, whakautu pātai, tohu taunakitanga.
38–48Hui kōrero poto mō ngā rautaki.Tirotiro anō, whakatika whakautu.
48–55Kohikohi mahi; tuku pātai huritao.Whakaoti huritao.
55–60Whakanuia te ahunga whakamua; whakamārama i te wāhanga Tuhituhi.Kōrero mō tētahi kaha me tētahi whāinga.

Ngā mahi rerekē: Rōpū Kaiako: Āwhina takitahi ki te pānui kupu matua, kaua e tuku te whakautu. Rōpū Motuhake: Mahi aromatawai takitahi. Kupu Waiwai: Whakamahi papakupu me ngā anga rerenga kua wātea. Arapū o te rā: Tohua, whakamahia he kupu matua mai i te tuhinga. Pūkara: Tāpiritia he whakautu whakamārama me tētahi hononga ki tō ake ao.

Aromatawai: Aromatawai whakarapopototanga mā te rārangi paearu: kaupapa, matapae, taunakitanga, whakamārama, reo me te mana motuhake. Katinga/whakaaro huritao: Whakamahia te “E rua ngā mea kua ako au, kotahi te whāinga.” Te ako ā muri: Ka kohikohi whakaaro ngā ākonga mō tētahi tuhinga whakaahua.

Overview

Ko tēnei te akoranga tuarima o te tekau i roto i te wāhanga “Te Reo Rangatira: Pānui me Tuhituhi”. Ka pānui takitahi ngā ākonga i tētahi tuhinga ataata mō tētahi kararehe, ka whakamahi i ngā rautaki pānui hei kimi taunakitanga, hei whakamārama i ngā whakautu, ā, hei huritao hoki ki ā rātou ako.

Learning intentions

  • Ka whakamahi au i ngā rautaki pānui katoa hei whakaatu i tōku māramatanga.
  • Ka pānui au i tētahi tuhinga ataata, arā, ngā pikitia me ngā kupu.
  • Ka whakamahi au i ngā taunakitanga hei tautoko i aku whakautu.
  • Ka arotake au i taku mahi me taku ahunga whakamua.

Success criteria

  • Ka matapae au i te kaupapa, ā, ka tuhi i tētahi taunakitanga mai i te whakaahua.
  • Ka tautohu au i te kaupapa matua o te tuhinga.
  • Ka kimi au i ngā taunakitanga mai i te whakaahua me te tuhinga.
  • Ka whakamārama au i aku whakautu, ka arotake hoki i taku mahi.

Curriculum links

  • Te Reo Māori Taumata 5: Ka kōtuitui rautaki e mārama ai te pānui me te mātakitaki.
  • Te Reo Māori Taumata 4: Ka whai whakaaro ake ki te pūtake o te tuhituhi me te kaipānui.
  • Te Reo Māori Taumata 4: Ka whakarōpū i ngā whakaaro ōrite ki roto i tētahi mahere tuhituhi kia noho raupapa ai te tuhinga.
  • Te Reo Māori Taumata 5: Ka whakamahi i ngā āhuatanga o ngā momo reo tuhi hei whakaniko i ngā tuhinga, hei akiaki i te kaipānui kia whai whakaaro ki te kaupapa.

Lesson structure (60 minutes)

  1. 0–7 min · Te whakarite me te whāinga. Ka whakamārama te kaiako i te mahi aromatawai, ngā paearu angitū me te tikanga o te mahi motuhake, ka whakaatu i te whāinga ki runga i ngā kiriata whakataki me ngā paearu angitū. Ka whakarite ngā ākonga i ā rātou taputapu, ka tuhi i tētahi whāinga whaiaro, pērā i “Ka kimi taunakitanga au mō ia whakautu”.

  2. 7–12 min · Te matapae mai i te whakaahua. Ka whakaatu te kaiako i te whakaahua matua o te tuhinga ataata, ka tuku wā noho puku mō te whakaaro, kātahi ka pātai: “He aha pea te kaupapa? He aha tō taunakitanga?” Ka tuhi takitahi ngā ākonga i tētahi matapae me tētahi taunakitanga ataata ki te pepa whakautu pānui me te tūtohi rautaki. Ka whakamahia e ngā ākonga te anga rerenga: “Ki ōku whakaaro, ko te kaupapa ko ___ nā te mea ka kite au i ___.”

  3. 12–38 min · Te pānui takitahi me te whakautu. Ka tohatoha te kaiako i te tuhinga ataata aromatawai me ngā pātai me te whakamārama kia pānuihia ngā pikitia me ngā kupu, kia tohu hoki i ngā taunakitanga. Ka pānui takitahi ngā ākonga, ka whakautu i ngā pātai, ka tohuwhetai, ka porohita rānei i ngā kupu me ngā whakaahua whai tikanga. Ka aroturuki puku te kaiako, ka tuhi kōrero mō te kaupapa, te matapae, te taunakitanga, te whakamārama, te reo me te mana motuhake. Ka āwhina te Rōpū Kaiako i ngā ākonga e tono ana mā te pānui tahi i ngā kupu matua, engari kāore e tuku i te whakautu. Ka whakamahi te Rōpū Motuhake i ngā rauemi aromatawai takitahi.

  4. 38–48 min · Te arotake i ngā rautaki. Ka whakaatu te kaiako i ngā kiriata rautaki pānui me ngā pātai kōrero: “He aha te rautaki i whakamahia e koe?”, “Kei hea te taunakitanga?”, “He aha te take e tika ai tō whakautu?” Ka tirotiro anō ngā ākonga i ā rātou whakautu, ka whakatika i ngā hapa, ka tāpiri i tētahi whakamārama. Ka taea te kōrero ā-rua mō te rautaki, engari me noho motuhake ngā whakautu aromatawai.

  5. 48–55 min · Te kohikohi me te huritao. Ka kohikohi te kaiako i ngā pepa whakautu me te whakamahi i te rārangi paearu hei aromatawai whakarapopototanga. Ka whakaatu te kaiako i ngā pepa putanga mō ngā paearu angitū hei āwhina i te arotake. Ka whakaoti ngā ākonga i te “E rua ngā mea kua ako au, kotahi te whāinga”, me te tohu i te paearu e tino pakari ana me te paearu hei whakapakari.

  6. 55–60 min · Te whakanui me te hono ki te tuhituhi. Ka whakanui te kaiako i te kaha, te manawanui me te mana motuhake o ngā ākonga, kātahi ka whakamārama ko te mahi e whai ake nei ko te kohikohi whakaaro mō tētahi tuhinga whakaahua i te wāhanga Tuhituhi. Ka kōrero ia ākonga ki tētahi hoa, ki te kaiako rānei, mō tētahi kaha me tētahi whāinga. Ka kati te kaiako i te akoranga mā te kiriata whakamutunga o te kiriata huritao me te tirohanga whakamua.

Resources

  • te rahoraho kiriata mō te akoranga katoa
  • te tuhinga ataata aromatawai me ngā pātai
  • te pepa whakautu me te tūtohi rautaki
  • ngā pepa putanga mō ngā paearu angitū
  • Rārangi paearu aromatawai
  • Papakupu reo Māori
  • Pene, pene rākau me ngā miramira
  • Karaka, matawā rānei

Assessment

  • Ka kohia ngā taunakitanga o te matapae, te tautohu kaupapa, te kimi taunakitanga me te whakamārama i ngā whakautu.
  • Ka whakamahi te kaiako i te rārangi paearu hei aromatawai i te kaupapa, te matapae, ngā taunakitanga, te whakamārama, te reo me te mana motuhake.
  • Ka whakamahia te huritao “E rua ngā mea kua ako au, kotahi te whāinga” hei whakamahere i te ako ā muri.

Differentiation

  • Āwhina: Ka noho tata te kaiako ki ngā ākonga e hiahia ana, ka pānui tahi i ngā kupu matua, ka whakamahi i te papakupu me ngā anga rerenga. Ka wehea te mahi ki ngā wāhanga poto, ka whakaaturia he tohu ataata mō ia mahi hei tautoko i te ākonga autistic.
  • Kupu Waiwai: Ka wātea te papakupu, te tūtohi rautaki, ngā whakaahua me ngā anga rerenga pērā i “Ko te kaupapa ko ___” me “Ko taku taunakitanga ko ___”.
  • Mana motuhake: Ka noho te Rōpū Motuhake ki te mahi aromatawai takitahi, ā, ka taea te whakamahi taringa whakaiti haruru, wā whakatā poto rānei mēnā kua whakaritea.
  • Pūkara: Ka tāpiri ngā ākonga i tētahi whakautu whakamārama me tētahi hononga ki tō rātou ake ao, ki tētahi kararehe, kōrero, pikitia rānei. Ka tohuhia, ka whakamahia hoki e ngā ākonga katoa tētahi kupu matua mai i te tuhinga.

Create Your Own AI Lesson Plan

Join thousands of teachers using Kuraplan AI to create personalized lesson plans that align with Aligned with New Zealand Curriculum in minutes, not hours.

AI-powered lesson creation
Curriculum-aligned content
Ready in minutes

Created with Kuraplan AI

Generated using openai/gpt-5.6-luna

🌟 Trusted by 1000+ Schools

Join educators across New Zealand