Hero background

Te Whakatika me te Whakawhānui

Te Reo Māori • 60 • 25 students • Created with AI following Aligned with New Zealand Curriculum

Download now

Free PDF · we'll email you a copy

Te Reo Māori
60
25 students
7 August 2026

Teaching Instructions

This is lesson 9 of 10 in the unit "Te Reo Rangatira: Pānui me Tuhituhi". Lesson Title: Tuhituhi 4: Te Whakatika me te Whakawhānui Lesson Description: Ngā taipitopito: Te Kura Māori o Porirua | Tau 4 | Wāhanga 3, 2026 | 60 meneti | 25 ākonga | TUHITUHI. Whāinga Paetae: Ka whakamahi te ākonga i ngā kōrero whakahoki a te hoa hei whakatika, hei whakawhānui i ngā rerenga me ngā kōwae. Whāinga Ako: Ka ako au ki te tuku kōrero whakahoki whakaute, ki te whakatika tohutuhi, me te tāpiri taipitopito whai take. Paearu Angitū: Ka whakamahi au i te rārangi tirotiro; ka tuku kōrero whakahoki whaihua; ka whakatika i te iti rawa e toru ngā wāhi; ka tāpiri kupu mō te wāhi, wā, kare ā-roto, take rānei.

Ngā Rauemi: Kōwae tauira me ngā kōwae a ngā ākonga, rārangi tirotiro hoa, pene tae, kāri kupu whakawhānui, papakupu.

Te raupapa ako:

KaiakoĀkonga
0–8Whakaako i te kōrero whakahoki: “He pai…”, “Ka taea pea…”.Whakamātau kōrero whakahoki whakaute.
8–18Tauira i te whakatika me te whakawhānui i tētahi rerenga.Tautohu i te mea hei whakapai.
18–30Ārahi i te arotake hoa mā te rārangi tirotiro.Pānui kōwae ki te hoa, tuku kōrero.
30–47Mahi rōpū rerekē; hui takitahi ki ngā ākonga.Whakatika, whakawhānui, tuhi anō.
47–55Whakaatu i ngā panonitanga whai hua.Whakataurite tauira tuatahi me te putanga hou.
55–60Whakarāpopoto i te hiranga o te whakatika.Tuhia te panonitanga pai rawa.

Ngā mahi rerekē: Rōpū Kaiako: Whakatika tahi i ngā hapa e rua, e toru; whakamahi tohu tae. Rōpū Motuhake: Arotake hoa me te rārangi tirotiro. Kupu Waiwai: Whakamahi kupu whakaahua me ngā anga “I whakaaro au…”. Arapū o te rā: whakatika — kimi wāhanga kupu me te tuhi tika. Pūkara: Whakawhānui i te kōwae mā te tāpiri kōrero ā-aro, whakataurite me te kupu whakarite māmā.

Aromatawai: Tirohia te kōrero whakahoki, ngā whakatikatika me ngā tāpiritanga; aromatawai i te whaihua me te tika. Katinga/whakaaro huritao: “Nā te kōrero a taku hoa, kua…” Te ako ā muri: Ka whakamahere, ka tuhi, ka whakaputa i tētahi tuhinga whakaahua motuhake.

Overview

Koinei te akoranga tuaiwa o te tekau i te waeine Te Reo Rangatira: Pānui me Tuhituhi. Ka whakamahi ngā ākonga i ngā kōrero whakahoki a te hoa hei whakatika, hei whakawhānui hoki i tētahi kōwae whakaahua. Ka hono te pānui haere, te kōrero, te tuhituhi, te mahi toi me ngā kaupapa e rata ana ki ngā kararehe.

Learning intentions

  • Ka ako au ki te tuku kōrero whakahoki whakaute.
  • Ka ako au ki te whakatika tohutuhi me ngā hapa kupu.
  • Ka ako au ki te tāpiri taipitopito whai take ki te rerenga me te kōwae.
  • Ka whakaaro au ki te pūtake o taku tuhituhi me taku kaipānui.

Success criteria

  • Ka whakamahi au i te rārangi tirotiro hoa.
  • Ka tuku au i ngā kōrero whakahoki whaihua, whakaute hoki.
  • Ka whakatika au i te iti rawa e toru ngā wāhi.
  • Ka tāpiri au i ngā kōrero mō te wāhi, te wā, te kare ā-roto, te take rānei.
  • Ka tuhi au: “Nā te kōrero a taku hoa, kua…”

Curriculum links

  • Te Reo Māori Taumata 4: Ka whai whakaaro ake ki te pūtake o te tuhituhi me te kaipānui.
  • Te Reo Māori Taumata 4: Ka whakarōpū i ngā whakaaro e ōrite ana, e hāngai ana ki roto i tētahi mahere tuhituhi, kia kitea ai te noho raupapa mai o te tuhinga.
  • Te Reo Māori Taumata 1: Ka whakaaro ake, ka kōrero ake mō te kaupapa matua o te tuhinga i mua i te tuhituhi.
  • Te Reo Māori Taumata 1: Ka mārama e ahu pēhea ana te tuhituhi, ā, he take tō te pū, te kupu, te kīanga me te rerenga.

Lesson structure (60 minutes)

  1. 0–8 min · Kōrero whakahoki whakaute. Ka whakaatu te kaiako i ngā rerenga “He pai…” me “Ka taea pea…”, mā ngā kiriata whakataki me ngā tauira kōrero whakahoki; ka pānui tahi te akomanga i ngā rerenga, ā, ka tauira te kaiako i te kōrero mō tētahi pikitia kararehe. Ka whakamātau ngā ākonga ki te tuku kōrero whakahoki ki te hoa, pērā i: “He pai tō whakaahua i te kurī. Ka taea pea te tāpiri i te wāhi.”

  2. 8–18 min · Tauira whakatika me te whakawhānui. Ka whakaatu te kaiako i te rerenga “I oma te kuri” me te tauira kua pai ake: “I oma tere te kuri ki te ngahere i te ata nā te mea i mataku ia”; ka tohu i te tohutuhi, te kupu whakaahua, te wāhi, te wā, te kare ā-roto me te take. Ka tautohu ngā ākonga i ngā panonitanga, ka pānui reo nui i te rerenga hou, ā, ka whakamahi te pepa mahi whakatika me te whakawhānui ki te tuhi i tētahi rerenga kua whakawhānuitia.

  3. 18–30 min · Arotake hoa. Ka whakamārama te kaiako i te rārangi tirotiro: He mārama te kaupapa? He tika te pūmatua me te tohutō? He tohu kūrawa, he piko rānei e tika ana? Kua tāpirihia he kōrero mō te wāhi, te wā, te kare ā-roto, te take rānei? Ka pānui ia ākonga i tana kōwae ki te hoa, ā, ka tuku te hoa i ngā kōrero whakahoki kotahi mō te kaha me tētahi whakaaro whakapai; ka tuhia ngā whakaaro ki te pepa mahi.

  4. 30–47 min · Mahi rōpū rerekē me te tuhi anō. Ka whakarite te kaiako i ngā rōpū iti, ka whakamahi i ngā pene tae me ngā kāri kupu whakawhānui; ka hui takitahi ki ngā ākonga e hiahia ana ki te tautoko. Ka mahi te Rōpū Kaiako ki te whakatika tahi i ngā hapa e rua, e toru, mā ngā tohu tae; ka mahi te Rōpū Motuhake i te arotake hoa; ka whakamahi te Kupu Waiwai i ngā kupu whakaahua me ngā anga “I whakaaro au…”; ka whakawhānui te Pūkara i te kōwae mā te whakataurite me te kupu whakarite māmā. Ka whakatika, ka whakawhānui, ka tuhi anō ia ākonga i tana kōwae, ā, ka pānui haere ki a ia anō hei kimi i ngā wāhi hei whakapai.

  5. 47–55 min · Whakaatu panonitanga. Ka tono te kaiako i ētahi ākonga ki te whakaatu i te rerenga tuatahi me te putanga hou; ka whakamahi ngā kiriata tohutohu me ngā pātai whakawhitiwhiti hei arahi i te kōrero: “He aha te mea i pai ake?” me “He aha te pānga ki te kaipānui?” Ka whakataurite ngā ākonga i ngā putanga, ka whakamārama he aha i whai take ai tētahi panonitanga.

  6. 55–60 min · Katinga me te whakaaro huritao. Ka whakahoki te kaiako ki ngā whāinga ako, ka tohatoha ngā pepa putanga Paearu Angitū; ka tuhi ngā ākonga i te panonitanga pai rawa me te rerenga “Nā te kōrero a taku hoa, kua…”. Ka kohia e te kaiako ngā pepa, ngā kōwae me ngā rārangi tirotiro hei whakamahere i te akoranga whakamutunga, arā, te whakamahere, te tuhi me te whakaputa i tētahi tuhinga whakaahua motuhake.

Resources

  • te whakaaturanga kotahi mō te akoranga katoa
  • te pepa mahi whakatika me te whakawhānui
  • Kōwae tauira me ngā kōwae a ngā ākonga
  • Rārangi tirotiro hoa
  • Pene tae
  • Kāri kupu whakawhānui
  • Papakupu reo Māori
  • Pene, pepa me ngā pikitia kararehe hei kōrero, hei whakaahua hoki
  • ngā pepa putanga Paearu Angitū

Assessment

  • Ka whakarongo, ka tirotiro te kaiako i te āhua o te kōrero whakahoki: he whakaute, he mārama, he whaihua.
  • Ka aromatawai i ngā kōwae i tuhia anō: e toru ngā whakatikatika, he tika ake te tohutuhi, ā, kua tāpirihia he taipitopito whai take.
  • Ka whakamahi i te pepa putanga hei kimi i te mōhio o ia ākonga ki te whakatika me te whakawhānui, me te tuhi i ngā hiahia mō te akoranga tekau.

Differentiation

  • Mā ngā ākonga e hiahia ana ki te tautoko: whakamahia ngā tauira kua wāwāhia, ngā pikitia, ngā kupu āwhina me ngā anga rerenga; pānuihia ngā tohutohu, kaua e whakawhirinaki ki te pānui ā-kanohi anake.
  • Mā te ākonga autistic: whakaatu i te raupapa mahi ki ngā kiriata, kia mōhio ai ia ki ngā whakawhitinga; tuku wā poto, wā marino hoki, me te kōwhiringa ki te tuku kōrero mā te tohu, mā te tuhi rānei.
  • Mā ngā ākonga e ako ana i te reo: whakatauira te whakahua, whakamahia ngā kupu ā-pikitia me te mahi takirua me tētahi hoa tautoko.
  • Mā ngā ākonga matatau: tāpirihia he whakataurite, he kupu whakarite māmā, he kōrero mō te take me te pānga; weroa rātou ki te whakapai i te raupapa o te kōwae mō te kaipānui.

Create Your Own AI Lesson Plan

Join thousands of teachers using Kuraplan AI to create personalized lesson plans that align with Aligned with New Zealand Curriculum in minutes, not hours.

AI-powered lesson creation
Curriculum-aligned content
Ready in minutes

Created with Kuraplan AI

Generated using openai/gpt-5.6-luna

🌟 Trusted by 1000+ Schools

Join educators across New Zealand