Whakarewa ki te Kārawarawa

Overview

Ko te akoranga tuatahi tēnei o te waeine “Pūhiko Tuhituhi: Writing with Purpose”. Ka tūhura ngā ākonga i te kaupapa o te kārawarawa hei taputapu whakaraupapa whakaaro, ā, ka whakamahi i tētahi kārawarawa ā-rōpū hei whakarite whakaaro mō tētahi kaupapa tuhituhi.

Learning intentions

WALT:

• kia mārama ki te take whakamahi i te kārawarawa;
• kia kohikohi, kia whakaraupapa whakaaro mō tētahi kaupapa;
• kia whakamahi kupu, rerenga kōrero me ngā tohu hei whakaatu whakaaro;
• kia whakarongo, kia kōrero hoki i te wā e mahi tahi ana.

Success criteria

• Ka taea e au te whakamārama he aha te kārawarawa.
• Ka taea e au te tuhi i te kaupapa matua ki waenganui.
• Ka taea e au te tāpiri whakaaro e rua, neke atu rānei ki ngā peka.
• Ka taea e au te whakamahi i taku kārawarawa hei whakamahere i taku tuhituhi.

Curriculum links

• Rautaki Reo — te āhua o te kōwae me te hua o te whakamahi tohu tuhituhi: ka whakamahi ngā ākonga i tētahi hanganga ataata hei whakaraupapa whakaaro.
• Ngā Āhuatanga o te Ākonga — te tuhi i ngā whakaaro e rua, neke atu rānei i roto i te rerenga kotahi: ka whakawhānui ngā ākonga i ngā whakaaro matua mā ngā rerenga kōrero.
• Ngā Āhuatanga o te Ākonga — te whakaputa pātai noa, pātai hāngai tonu: ka waihanga pātai hei rapu whakaaro mō te kaupapa.
• Ngā Āhuatanga o te Ākonga — te mōhio ki te kōrero me te whakarongo: ka whai wā ngā ākonga ki te kōrero, ki te whakarongo, ki te whakaae rānei ki ngā whakaaro a ētahi atu.
• Puna Reo — te whakamahi kupu honohono, kupu mahi, kupu āhua me ngā rerenga kōrero: ka whakamahi kupu hei hono, hei whakaahua i ngā whakaaro.

Lesson structure (60 minutes)

1. 0–5 min · Whakatau me te whakahihiri. Ka whakaatu te kaiako i te wāhanga tuatahi o te whakaaturanga whakataki me ngā whakaahua: he porowhita kau, kātahi ka puta ngā peka me ngā whakaaro mō te kaupapa “He rā pai ki te kura”. Ka kōrero ngā ākonga ki te hoa: “He aha te rerekētanga i waenganui i ngā whakaahua e rua?”

2. 5–15 min · Ako tika: he aha te kārawarawa? Ka whakamārama te kaiako ko te kārawarawa he mahere ā-kanohi hei kohikohi, hei whakaraupapa whakaaro; ka whakaatu i te kaupapa matua, ngā peka, ngā kupu matua me ngā tohu tuhituhi. Ka whakamahi ngā ākonga i ngā pātai: “He aha?” “Ko wai?” “Kei hea?” “He aha te take?” hei tāpiri whakaaro.

3. 15–25 min · Tauira ā-akomanga. Ka waihanga tahi te kaiako me te akomanga i tētahi kārawarawa mō “He wā ngahau ki tōku whānau”, mā te whakamahi i ngā tauira kārawarawa me ngā pātai ārahi. Ka tuku whakaaro ngā ākonga, ka whakarongo ki ngā whakaaro o ētahi atu, ā, ka tautuhi i ngā kupu mahi, kupu āhua me ngā kupu honohono e tika ana.

4. 25–40 min · Mahi ā-rōpū. Ka whakarōpū ngā ākonga kia rima ngā rōpū, tokotoru ki ia rōpū. Ka tohaina e te kaiako te pepa whakamahere kārawarawa me tētahi kaupapa ki ia rōpū, pērā i “Te wāhi pai ki ahau”, “He mahi ngahau” rānei. Ka tuhia e ngā ākonga te kaupapa ki waenganui, ka tāpiri whakaaro ki ngā peka, ka tuhi hoki i tētahi rerenga kōrero e rua ngā whakaaro, neke atu rānei.

5. 40–50 min · Tiri me te whakahoki kōrero. Ka whakaatu ia rōpū i tana kārawarawa. Ka whakarongo ngā ākonga, ka tuku i tētahi pātai hāngai, pērā i “He aha te take i whiriwhiri ai koutou i tēnei whakaaro?” Ka ārahi te kaiako i te kōrero kia kitea te kaupapa matua, ngā whakaaro tautoko me te raupapa pai mō te tuhituhi.

6. 50–56 min · Whakamātau takitahi. Ka whiriwhiri ia ākonga i tētahi kaupapa ake, ka waihanga i tētahi kārawarawa iti ki te tuara o te pepa whakamahere kārawarawa. Me whai kaupapa matua, kia rua neke atu ngā whakaaro tautoko, me tētahi kupu honohono, pērā i ā, engari, nā te mea.

7. 56–60 min · Whakakapi me te aromatawai. Ka whakamahi ngā ākonga i ngā pepa putanga whakaaro hei whakaoti i ngā kōrero: “I ako au…”, “Ka whakamahi au i te kārawarawa hei…”, me “Ko taku pātai…”. Ka kohikohi te kaiako i ngā pepa me ngā kārawarawa hei whakamahere i te akoranga whai muri.

Resources

• te whakaaturanga whakataki me ngā whakaahua
• te pepa whakamahere kārawarawa
• Pene, pene karakara me ngā miramira
• Pepa nui mō ngā rōpū
• Papa mā, pene papa mā, kāpia me ngā kutikuti
• ngā pepa putanga whakaaro
• He tauira kārawarawa kua oti
• He kāraka, he pikitia, he tohu ā-kanohi hei āwhina i te whakamahere

Assessment

• I te wā o te tauira me te mahi ā-rōpū, ka tirohia mēnā ka taea e ngā ākonga te tautuhi i te kaupapa matua me te tāpiri whakaaro e rua, neke atu rānei.
• Ka whakarongo te kaiako ki te whakamahinga o ngā pātai, te whai wā ki te kōrero me te whakarongo, me ngā kupu honohono e whakamahia ana.
• Ka aromātaihia te kārawarawa takitahi me te pepa putanga whakaaro hei tohu mō te mārama me ngā hiahia ako mō te akoranga tuarua.

Differentiation

• Āwhina: Whakamahia ngā whakaahua, ngā tohu, ngā tauira kua oti, me ngā tīmatanga rerenga kōrero: “Ko te kaupapa…”, “He whakaaro anō…”, “Nā te mea…”. Ka taea e ngā ākonga te kōrero i mua i te tuhi.
• EAL me ngā ākonga e ako ana i te reo: Whakaatu kupu matua ki te taha o ngā pikitia, whakahuatia ngā tohutohu i roto i ngā wāhanga poto, ā, tukua kia whakamahi i te pikitia me te kupu kotahi i mua i te rerenga kōrero.
• Dyslexia-friendly: Whakamahia te momotuhi mārama, te rahi o te tuhi, te mokowā nui, ngā tae rerekē mō ia peka, me te pānui ā-waha i ngā tohutohu. Kaua e tono kia tāruatia ngā kōrero roa.
• Te mahi tahi: Whakauru i ngā tūranga rerekē ki ia rōpū—kaikōrero, kaituhi, kaiwhakaatu—kia whai wāhi ngā ākonga katoa.

Extension

• Ka waihanga ngā ākonga matatau i tētahi kārawarawa maha-papa: kaupapa matua, peka matua, kātahi ko ngā peka iti mō ngā taipitopito me ngā tauira.
• Ka tuhi rātou i tētahi kōwae poto mai i te kārawarawa, me te whakamahi i ngā rerenga kōrero hono me ngā tohu tuhituhi tika.