Whakarongo Hōhonu

Overview

He akoranga tuarua tēnei o te wāhanga “Listening Comprehension in Te Reo”. Ka whakarongo ngā ākonga ki tētahi tuhinga kōrero roa ake mō te tiaki i te taiao, ka tautohu i ngā kaupapa matua, ngā kōrero taipitopito me ngā tikanga whānui, kātahi ka whakamārama, ka arotake hoki i ō rātou māramatanga.

Learning intentions

• WALT whakarongo ki tētahi tuhinga reo Māori roa ake, kia mau ai ngā kōrero matua me ngā taipitopito.
• WALT whakarōpū i ngā whakaaro ōrite ki roto i tētahi mahere tuhituhi.
• WALT whakamārama i ngā tikanga hōhonu, ngā whakaaro me ngā taunakitanga o te tuhinga.
• WALT whakamahi i te reo hīkaro me te reo whakamana i roto i ngā kōrerorero.

Success criteria

• Ka taea e au te whakaingoa i te kaupapa matua me ngā kōrero tautoko.
• Ka taea e au te whakarōpū i ngā whakaaro ki ngā kāwai tika.
• Ka taea e au te whakamahi taunakitanga mai i te tuhinga hei whakamārama i taku whakaaro.
• Ka taea e au te whakarongo ki ngā whakaaro o ētahi atu, ā, ka whakautu whakaute.

Curriculum links

• Rautaki Reo: Te whakarōpū i ngā whakaaro e ōrite ana, kia kitea ai te raupapa o te tuhinga.
• Rautaki Reo: Te rāwekeweke i ngā āhuatanga reo me te hanganga o te tuhinga kia rangona ai tōna ake reo.
• Āheinga Reo: Te whakapuaki patapatai, kōrero whakamārama me te tautohetohe mā te reo hīkaro, reo whakamana hoki.
• Āheinga Reo: Te tīpako i ngā āhuatanga o ngā momo reo tuhi hei whakaniko i ngā tuhinga pono me ngā tuhinga auaha.

Lesson structure (60 minutes)

1. 0–5 min · Whakamahana me te maumahara. Ka whakaatu te kaiako i te pātai whakaoho, “He aha te tikanga o te tiaki i tō tātou taiao?”, mā te pātai whakaoho me ngā whāinga ako, ā, ka whakahoki ngā ākonga i tētahi whakaaro mai i te akoranga tuatahi ki te hoa. Ka kohia e te kaiako ētahi kupu matua ki te papa, pērā i te kaitiakitanga, parahanga, whakaaro nui me te mahi ngātahi.

2. 5–12 min · Whakarite mō te whakarongo. Ka whakamārama te kaiako ka rangona te tuhinga e rua ngā wā: tuatahi mō te kaupapa whānui, tuarua mō ngā taunakitanga me ngā tikanga hōhonu. Ka tohatoha te kaiako i te pepa whakarongo me te mahere whakarōpū whakaaro, ka pānui tahi i ngā wāhanga “Kaupapa matua”, “Taipitopito” me “He aha te tikanga?”. Ka tuhi takitahi ngā ākonga i ngā matapae mō te kōrero.

3. 12–20 min · Whakarongo tuatahi. Ka pānui āta te kaiako i te tuhinga, kāore ngā ākonga e tuhi i ngā rerenga kōrero katoa. Ko te tuhinga: “I tētahi ata, ka kite a Mere rāua ko Hemi i te nui o ngā para e takoto ana i te taha o te awa. I kōrero rāua ki tō rāua kaiako mō te take. I kī te kaiako, ehara i te mea mā te tangata kotahi anake te tiaki i te awa; mā te hapori katoa. I whakarite te akomanga i tētahi rā horoi awa, engari i mōhio rātou kāore e ranea te kohi para. Me whakaiti hoki te whakamahi i te kirihou, me whakarite ipu para tika, me whakaako i ētahi atu. I te rā horoi, ka kitea e ngā ākonga ngā ipu inu, ngā pēke kirihou me ngā taputapu tawhito. I muri mai, ka waihanga rātou i tētahi pānui e kī ana, ‘Ko te awa he taonga mō tātou katoa’. I mārama a Mere, ko te kaitiakitanga ehara i te mahi mō tētahi rā kotahi; he kawenga ka haere tonu.” Ka tuhi ngā ākonga i te kaupapa matua me ngā kupu, whakaaro rānei i rangona e rātou.

4. 20–30 min · Whakarongo tuarua me te kohikohi taunakitanga. Ka pānui anō te kaiako, ka whakatā poto i muri i ia wāhanga kia taea ai e ngā ākonga te tuhi. Ka whakamahi ngā ākonga i te wāhanga taunakitanga me te mahere whakarōpū, ki te whakarōpū i ngā whakaaro ki ngā kāwai: te raruraru, ngā mahi a te hapori, ngā rongoā me te akoranga matua. Ka tirohia e te kaiako ngā whakautu, ka pātai: “He aha te rerenga kōrero e tautoko ana i tō whakaaro?”

5. 30–43 min · Kōrero ā-rōpū me te tautohetohe. Ka whakarōpū te kaiako i ngā ākonga kia whitu ngā rōpū, tokowhā ki ia rōpū, ā, ka tohatoha i ngā kāri kōrerorero ā-rōpū. Ka kōrero ngā ākonga mō ngā pātai pērā i: “He aha te tino kaupapa o te tuhinga?”, “He aha ngā taunakitanga?”, “He aha te tikanga o ‘he kawenga ka haere tonu’?” me “E whakaae ana koe? He aha ai?” Me whakamahi ia ākonga i tētahi rerenga tīmatanga: “Ki ōku whakaaro…”, “E whakaae ana ahau nā te mea…”, “Ko te taunakitanga ko…”, “He rerekē taku whakaaro nā te mea…”. Ka whakarongo ngā mema, ka tāpiri whakaaro, kātahi ka whakarite te rōpū i tētahi whakautu kotahi.

6. 43–54 min · Whakaaro takitahi. Ka whakaatu te kaiako i ngā tohutohu mō te whakaaroaro me ngā pātai whakakapi, ā, ka whakaoti takitahi ngā ākonga i te wāhanga whakamutunga o te pepa whakarongo me te mahere whakarōpū whakaaro: “He aha te whakaaro hōhonu o te tuhinga?”, “He aha tētahi taunakitanga?”, “He aha tētahi mahi ka taea e au i tōku kāinga, kura rānei?” Me tuhi rātou kia toru, kia whā rānei ngā rerenga kōrero, ā, me whakamahi tētahi kupu tūhono pērā i nā te mea, engari rānei nō reira.

7. 54–60 min · Tiri me te aromatawai putanga. Ka tono te kaiako kia tokotoru ngā ākonga ki te pānui i tētahi whakautu, kātahi ka whakahoki te akomanga i te pātai, “He aha te taunakitanga i rangona?” Ka whakaatu te kaiako i te whakarāpopototanga me te pātai putanga, ā, ka tuhi ngā ākonga i tētahi whakautu poto: “Ko te mea nui i mau i ahau ko… nā te mea…”. Ka kohia ngā pepa hei whakamahere i te akoranga e whai ake nei.

Resources

• te pūrei whakaahua me ngā tohutohu whakarongo
• te pepa whakarongo me te mahere whakarōpū whakaaro
• ngā kāri kōrerorero ā-rōpū
• Papa mā, pene papa mā me ngā pene tae
• He kape o te tuhinga kōrero mō te kaiako
• Karaka, matawā rānei
• Pene me ngā pukatuhi

Assessment

• I te wā whakarongo tuatahi, tirohia mēnā ka tautohu ngā ākonga i te kaupapa matua, kaua ko ngā taipitopito noa iho.
• I te mahi ā-rōpū, whakarongo ki te whakamahinga o ngā taunakitanga, ngā pātai hāngai me te reo whakamana.
• Whakamahia te whakautu putanga me te wāhanga whakaaroaro hei aromatawai i te māramatanga o te kaupapa, ngā tikanga hōhonu me te āhei ki te whakamārama.

Differentiation

• Mā ngā ākonga e hiahia tautoko, ka whakaatu te kaiako i ngā kupu matua me ngā pikitia i mua i te whakarongo, ā, ka tuku rerenga tīmatanga me ngā kāwai kua tapaina.
• Ka noho ngā ākonga hei hoa tautoko; ka taea e te kaiako te pānui anō i tētahi wāhanga poto, kaua e hoatu te tuhinga katoa i mua.
• Mā ngā ākonga matatau, ka tonoa kia whakamārama i te hononga i waenganui i te mahi a Mere me te kawenga a te hapori, me te tautoko i te whakaaro mā ngā taunakitanga e rua.
• Mō ngā ākonga whai mate ako, whakamahia te noho tata ki te kaiako, ngā wā whakatā mō te tuhi, te tuhi ā-waha ki te taputapu hopu reo, me ngā rōpū iti ake ina hiahiatia.