Whakatōhia ki a Maramataka

Whakarāpopototanga

I tēnei akoranga tuatahi o te wāhanga e rima, ka whakaurua ngā ākonga ki te Maramataka Māori me tōna hiranga i roto i te ahurea Māori me ngā hononga ki te taiao. Ka whakamahi rātou i ngā rauemi ā-ataata hei tautuhi i te Maramataka, ka matapaki i te hononga o ngā atua me ngā tauira taiao ki te mātauranga me te whakatau, ā, ka tuhi pātai tuatahi mō te rangahau anō.

Ngā Whāinga Ako

• Ka taea e au te tautuhi he aha te Maramataka me te take he mea nui i te ao Māori.
• Ka mōhio au he hononga te mātauranga Maramataka ki ngā tāngata, atua, whenua, wai me ētahi atu tauira taiao.
• Ka whakamahi au i ngā pārongo ā-ataata me te matapaki hei whakawhitiwhiti whakaaro mō te māramatanga tuatahi.
• Ka pātai au i ngā pātai hei ārahi i te ako anō mō ngā wā motuhake me ngā tikanga i roto i te Maramataka.

Ngā Paearu Angitū

• Ka taea e au te whakamārama i te Maramataka ki ōku ake kupu.
• Ka taea e au te whakaahua i ngā take e rua, arā, he aha te hiranga o te Maramataka ki te Māori.
• Ka taea e au te hono i tētahi tirohanga Maramataka ki tētahi āhuatanga o te taiao, o ngā mahi o ia rā rānei.
• Ka taea e au te pātai i tētahi pātai whaihua mō ā tātou akoranga e whai ake nei.

Ngā Hononga Marau ā-Kura

• Pūtaiao — te torotoro i te ao taiao mā te tirohanga Mātauranga Māori, pūrākau, tikanga me te whakaaro pūtaiao o nāianei.
• Te Ao Māori — te mārama ki te Mātauranga Māori, tikanga, whakapapa me ngā hononga ki te whenua me te taiao.
• Marau ā-Kura — hono i te ako ki ngā iwi, hapū, kōrero marae, ingoa ā-rohe me te reo ā-iwi o te rohe, mēnā e wātea ana, ā, he tika hoki.
• Te Reo Pākehā — tautoko i te whakawhitiwhiti kōrero whai take me te whakamāori pārongo i roto i te horopaki reo Māori, ā, ka whakamahia te reo Pākehā hei reo tāpiri.

Hanganga Akoranga (45 meneti)

1. 0–5 meneti · Whakatau me te āhua ā-ataata. Ka pōwhiri te kaiako i te rōpū, ka whakatakoto i ngā tikanga whakarongo whai whakaaro, ā, ka tīmata ki te whakaatu i te āhua o te rangi pō, te marama me ngā āhuatanga taiao e huri haere ana i mua i te pātai, “Me pēhea te whakamahi a te tangata i ngā tirohanga āta o te rangi me te whenua hei whakatau i ngā mahi?” Ka whakaaro ā-tāwhiti ngā ākonga, ā, ka kōrero tahi ki tētahi hoa kotahi. Whakamārama poto ka he whakaurunga tēnei o te ako, kāore he kōrero katoa mō te mātauranga Maramataka, ā, me ārahi te māramatanga a ngā iwi me ngā hapū o te rohe i te wāhanga nei mēnā ka tika.

2. 5–12 meneti · Whakarahi māramatanga o mua. Ka tuhi te kaiako i ngā kupu Maramataka me atua ki te papa, ka tono i ngā ākonga ki te kōrero mō ngā mea e mōhio ana rātou, ā, ka tuhi i ngā whakautu me te kore whakatika i ngā hapa katoa i te wā tonu. Ka whakakī ngā ākonga i tētahi pepa whakautu "Ka mōhio au / Ka pātai au" mō te whakaurunga Maramataka. Whakamārama ka tohu te kupu marama ki te marama, ā, ko te Maramataka he kohinga mātauranga Māori e tirotiro ana i ngā tauira, tae atu ki ngā huringa marama, ngā āhuatanga taiao me te tika o ngā mahi i ngā wā rerekē. Whakamārama hoki ka rerekē ngā tikanga me ngā tikanga i waenga i ngā iwi me ngā rohe.

3. 12–20 meneti · Akoranga ārahi me ngā whakaahua. Ka whakamahi te kaiako i ngā whakaahua whakaako e whakaatu ana i te huringa marama, ngā hononga ki te taiao me ngā tauira o te mātauranga e whakamahia ana hei whakaatu i te whakaaro ka hangaia te mātauranga Maramataka mā te tirohanga roa, te aro nui me te tuku iho ā-Whānau. Whakaaturia tētahi tauira māmā: ka ārahi ngā huringa marama me ngā tohu taiao i ngā whakatau mō te kohi kai, te whakatō, te hī ika, te haerenga, me ngā mahi motuhake. Whakamāramahia he mātauranga ahurea tēnei me tētahi huarahi whakarite hei tirotiro i ngā tauira; kaua e whakaitihia ki tētahi "maramataka marama" noa iho. Ka tuhi ngā ākonga i ngā kupu matua e toru, ngā whakaaro rānei ki runga i tā rātou pepa mahi.

4. 20–31 meneti · Uiui ā-ataata ā-rōpū. Ka wehewehea ngā ākonga ki ngā rōpū e whā, ia rōpū e toru, ā, ka tohaina ngā kāri ā-ataata, ngā whakaahua rānei i hangaia mō te horopaki ā-rohe. Ka ako ia rōpū i tētahi whakaahua, tētahi āhua rānei, pērā i tētahi wāhanga marama, te āhua o te rangi e huri haere ana, ngā tai, te tipu o ngā otaota, me tētahi mahi i te hapori. Ka whakamahi ngā ākonga i ngā pātai i runga i te ripanga uiui ā-ataata hei tautuhi i ngā mea e kite ana rātou, ngā hononga pea, me ngā mea e hiahia ana rātou ki te mōhio anō. Me wehewehe ngā rōpū i waenga i te tirohanga ("kei te āhua mārama te marama") me te whakamāramatanga ("tērā pea he wā tika mō tētahi mahi"). Ka huri haere te kaiako, ka pātai "He aha ō taunakitanga?" ā, ka āta whakarite kia kaua ngā ākonga e tuku i ngā kōrero whānui kāore i te tautokona hei mātauranga.

5. 31–39 meneti · Hui kōrero me te hononga ā-rohe. Ka hoki te kaiako ki te matapaki ā-rōpū me te tono Marau ā-Kura ā-rohe, ā, ka tono ia i ia rōpū ki te kōrero i tētahi tirohanga me tētahi pātai. Ka whakarongo ngā ākonga ki ngā hononga i waenga i ngā atua, tāngata me te taiao, ā, ka tāpiri i tētahi whakaaro ki tā rātou pepa mahi. Mēnā e tika ana, ka whakaurua e te kaiako tētahi pūrākau ā-rohe kua whakaaetia, waiata, whakataukī, ingoa ā-iwi rānei e hono ana ki te marama, ngā wā, me ngā tirohanga taiao. Mēnā kāore he mātauranga ā-rohe e wātea ana, me kī mārika, ā, me whakatakoto te tauira hei tīmatanga mō te rangahau whai whakaaro, kāore he tirohanga Māori whānui.

6. 39–45 meneti · Whakakapi me te whakaaro mutunga. Ka hoki te kaiako ki ngā WALT i te whakarapopototanga whakamutunga me te tono mutunga, ā, ka tono i ngā ākonga ki te whakaoti i te wāhanga whakamutunga o te whakaaro "Ka taea e au te whakamārama / Ka pātai tonu au". Ka tuhi ngā ākonga i tētahi rerenga kōrero hei whakamārama i te hiranga o te Maramataka me tētahi pātai mō tētahi wā, tohu, tikanga rānei e hiahia ana rātou ki te rangahau. Ka tono kia kōrero tahi ngā ākonga e rua, e toru rānei, ā, ka kohia ngā pepa hei tautuhi i ngā hapa me te whakamahere i te Akoranga 2.

Rauemi

• te whakaurunga Maramataka me te kohinga uiui ā-ataata
• te pepa whakaurunga Maramataka me ngā pātai
• Pouaka whakaata, whakaaturanga ā-ipurangi rānei
• Papa me ngā pene
• Ngā pūrākau ā-rohe kua tohua e te kaiako, waiata, whakataukī, rauemi ā-ataata kua whakaaetia
• Ngā kohinga whakaahua e whā mō ngā āhuatanga taiao, ngā huringa marama rānei
• Ngā pene me ngā pene tae o ngā ākonga
• Te wāhi i te rūma akomanga hei tuhi pātai ki te pakitara

Aromatawai

• Whakarongo i te wā e kōrero tahi ana ngā ākonga mō ngā wehewehenga tika i waenga i te tirohanga, te whakamāramatanga me te whakapae.
• Tirohia ngā pepa mahi mō te whakamārama i te hiranga, tētahi hononga ki te taiao, me tētahi pātai uiui whai take.
• Whakamahia te whakaaro whakamutunga hei tautuhi i ngā ākonga e hiahia ana i te tautoko anō mō ngā ariā o te Maramataka, atua, tikanga, me ngā rerekētanga ahurea.

Whakarerekētanga

• Whakarato i tētahi pepa mahi māmā mō te hunga he uaua ki te pānui, me te whakamahi i te momo momotuhi sans-serif mārama, te wāhi nui, ngā wāhanga kuputuhi poto, ngā tohu, me ngā tohutohu ā-waha, ā-kaiako rānei. Whakaaetia ngā ākonga ki te whakautu mā te tuhi, te kōrero ā-waha, te whakamahi rānei i ngā tohu.
• Tautokohia ngā ākonga mā te whakarato i tētahi pātengi kupu e kī ana i ngā kupu pērā i Maramataka, marama, atua, te taiao, tikanga, tiaki, tohu, me ngā tīmatanga rerenga pērā i “He mea nui te Maramataka nā te mea…” me “Ka kite au i…”.
• Whakaritea ngā ākonga kia pai te mahi tahi, ā, whakaaetia rātou ki te whakaharatau i ngā whakaaro ā-waha i mua i te tuhi. Whakamahia ngā rōpū ā-āheinga rerekē e toru ia rōpū kia whai tūranga ia ākonga: kaipānui, kaituhi, kaikōrero.
• Whakamātauhia ngā ākonga matatau ki te whakataurite i ngā tirohanga e rua, ā, ki te tūtohu i tētahi pātai whakamātautau mō tētahi hononga pea i waenga i tētahi tauira Maramataka me tētahi kaupapa taiao, me te whakamārama i te take me whai whakaaro ki te mātauranga ā-rohe me te horopaki ā-iwi.