Te Reo MāoriFreePrintable

Te Arawa Tūpāpaku Tikanga

A free te reo māori worksheet ready for your classroom. Open in Kuraplan to grab the print-ready PDF, customize it for your students, or generate a fresh version in seconds.

Te Arawa Tūpāpaku Tikanga worksheet preview
Name:Date:

Te Arawa Tūpāpaku Tikanga

Pānuihia te kōrero, kātahi ka whakautu i ngā pātai. He tauira ako tēnei, ehara i te rārangi tikanga mō ngā marae katoa. He rerekē ngā kawa ā-iwi, ā-hapū, ā-marae hoki. Mō ngā kōrero tika mō tētahi tangihanga, whakarongo ki te whānau me ngā kaitiaki tikanga o taua marae.

Pānuitanga: He wā ako mō te manaaki

I te wā e whakarite ana a Manaia i tētahi kōrero mō te tikanga o te tūpāpaku i te tangihanga, ka pātai ia ki tōna whanaunga, ki a Wiremu, he aha te tikanga kotahi mō ngā marae katoa o Te Arawa. Ka whakahoki a Wiremu, “Kāore e tika kia whakapae he ōrite ngā kawa katoa. Me whakarongo ki te whānau pani me ngā kaitiaki tikanga o taua marae.” Ka whakamārama a Wiremu: ko te tūpāpaku te ingoa mō te tangata kua takoto. Ko te tangihanga he hui poroporoaki, he wā hoki hei tautoko i te whānau pani. Ka whai wāhi te marae me te wharenui ki te hui, engari mā te whānau me ngā tikanga o te hapori e ārahi ngā whakaritenga. He mea nui te manaaki, te whakaute, te whakarongo, me te whai i ngā tohutohu a te hunga whai kawenga. I ētahi wā ka rangona ngā kupu pērā i te poho, te amo me te pou ina kōrero te tangata mō ngā wāhanga o te wharenui. He kupu ēnei mō ngā wāhanga o te whare, engari kaua e whakamahi hei whakatau māu anō i te wāhi tika mō te tūpāpaku. He rerekē ngā whakamārama me ngā kawa i ia wāhi. Ki te kore koe e mōhio, pātai marire ki te tangata tika, kaua e tohe ki tōu ake whakaaro. Ka whakaritea e Manaia he pātai mō tana kōrero: Me pēhea te whakaatu whakaute? Me pēhea te āwhina me te kore e whakararu? Ka whakatau ia kia kaua e whakaahua, e tuku kōrero tūmataiti rānei ki te ipurangi me te kore whakaaetanga. Ka mōhio hoki ia he pai te noho puku me te whakarongo, ā, ki te tukuna he mahi āwhina, me mahi mā te ngākau pai. Ka mutu tā rāua kōrero mā te maumahara: ko te whanaungatanga me ngā tohutohu a te whānau te pou arataki.

Ngā kupu matua

Whakamahia ēnei whakamārama hei āwhina i ō whakautu: tūpāpaku — te tinana o te tangata kua mate; tangihanga — he hui poroporoaki me te tautoko i te whānau pani; tikanga — ngā kawa, ngā uara me ngā ritenga e ārahi ana i te tangata; manaaki — te tiaki me te tautoko i ētahi atu; whānau pani — te whānau e tangi ana mō tō rātou mate.

1.Kōwhiria te whakamārama tino hāngai. I roto i te kōrero, he aha te tūpāpaku?
  • Te whānau e tae atu ana ki te marae
  • Te tinana o te tangata kua mate
  • Te whare hui o te marae
  • He karakia mō te tangihanga
2.Whakaōritea ia kupu ki tōna whakamārama: (1) tikanga, (2) manaaki, (3) whānau pani. A. Te whānau e tangi ana mō tō rātou mate. B. Te tiaki me te tautoko i ētahi atu. C. Ngā kawa, ngā uara me ngā ritenga e ārahi ana i te tangata.
  • 1. tikanga
  • 2. manaaki
  • 3. whānau pani
  • B. Te tiaki me te tautoko i ētahi atu
  • A. Te whānau e tangi ana mō tō rātou mate
  • C. Ngā kawa, ngā uara me ngā ritenga e ārahi ana i te tangata
3.He tika, he hē rānei? E ai ki a Wiremu, he ōrite ngā kawa o ngā marae katoa o Te Arawa.
TrueFalse
4.Whakakīia te āputa ki tētahi kupu nō te pānuitanga: Ki te kore a Manaia e mōhio ki te kawa o tētahi marae, me marire ki te tangata tika.
5.He aha te take kāore a Wiremu i whakaae kia whakatauria e Manaia te wāhi tika mō te tūpāpaku mā te whakamahi noa i ngā kupu poho, amo, pou?
6.Kōwhiria ngā mahi e rua e hāngai ana ki ngā tohutohu a Wiremu mō te whakaute i te tangihanga.
  • Whakarongo ki te whānau me ngā kaitiaki tikanga
  • Whakaahua i ngā tāngata me te tuku ki te ipurangi
  • Pātai marire ki te tangata tika mēnā kāore koe i te mōhio
  • Tohe kia whakamahia tō ake tikanga
7.I whakamahia e Manaia te kupu “pou arataki” mō te whanaungatanga me ngā tohutohu a te whānau. He aha te tikanga o tēnei kīanga i roto i te kōrero?
8.Kei te haere a Levi ki tētahi tangihanga, ā, kāore ia e tino mōhio ki ngā kawa o te marae. Tuhia kia rua ngā mahi whakaute ka taea e ia. Whakamahia ngā kōrero o te pānuitanga hei tautoko.
9.Whakamāramahia he aha te hiranga o te manaaki me te whakarongo i te wā o te tangihanga. Tautokona tō whakautu ki ngā whakaaro e rua nō te pānuitanga.
10.Tuhia tētahi rerenga kōrero ki te reo Māori e whakaatu ana i te whakaaro matua o te pānuitanga mō ngā tikanga o Te Arawa. Kia kaua tō rerenga e kī he ōrite ngā kawa katoa.

3 printable pages

  • Te Arawa Tūpāpaku Tikanga, page 1 of 3: Pānuitanga: He wā ako mō te manaaki, Ngā kupu matua

    Page 1

  • Te Arawa Tūpāpaku Tikanga, page 2 of 3: 2. Whakaō ritea ia kupu ki tō na whakamā rama: (1) tikanga, (2) manaaki, (3) whā nau…

    Page 2

  • Te Arawa Tūpāpaku Tikanga, page 3 of 3: 8. Kei te haere a Levi ki tē tahi tangihanga, ā , kā ore ia e tino mō hio ki ngā kawa o…

    Page 3

About This Worksheet

Free in Kuraplan

Sign up free, grab the PDF, and customize it for your class.

Print-Ready

Formatted for standard paper. Clean layout, easy to read.

AI-Generated

Created with Kuraplan's AI, designed for real classroom use.

For Teachers & Parents

Use in classrooms, for homework, tutoring, or homeschool.

Need a custom version of this worksheet?

Kuraplan's AI generates custom worksheets in seconds — differentiated for every learner, aligned to your curriculum.

Generate Custom Worksheets — Free
No credit card Curriculum-aligned Under 60 seconds

Explore more free resources